ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΙ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

 

          Είναι σύνηθες όταν αναφερόμαστε στο Πτολεμαϊκό Βασίλειο (305-30 π.Χ.) να θεωρούμε πως αυτό εκτεινόταν μονάχα στην αιγυπτιακή επικράτεια. Οι Πτολεμαίοι όμως δεν επεδίωξαν μόνο την κυριαρχία στην Αίγυπτο και στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά δημιούργησαν ένα εκτεταμένο δίκτυο ναυτικών σταθμών και φρουρίων στο Αιγαίο και γενικότερα στον ελληνικό χώρο.

          Έτσι, εκτός από την Κύπρο – που την κατέλαβαν και ίδρυσαν βάσεις σε Σαλαμίνα, Πάφο, Κίτιον και Κούριον – καθώς και εκτεταμένες περιοχές στα ελληνικά παράλια της Μικράς Ασίας γύρω από σημαντικές πόλεις, όπως η Έφεσος, η Μίλητος, η Αλικαρνασσός, η Καύνος και τα Πάταρα, είχαν δημιουργήσει βάσεις στην ελληνική επικράτεια με σκοπό τον έλεγχο των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων, την εποπτεία των στενών και των περασμάτων του Αιγαίου, τον ανεφοδιασμό του σημαντικού πτολεμαϊκού στόλου, την επέμβαση στις ελληνικές υποθέσεις και την ανάσχεση της μακεδονικής αρχικά και κατόπιν της σελευκιδικής ισχύος.

          Οι κύριες βάσεις τους λοιπόν στην Ελλάδα ήταν οι εξής :

          Στη Θήρα, η πιο σημαντική, που εντοπίζεται στην περιοχή του σημερινού Ακρωτηρίου και σε παράκτιες οχυρώσεις, αφού το νησί βρισκόταν ακριβώς πάνω στις θαλάσσιες γραμμές που ένωναν την Αλεξάνδρεια με την Κρήτη, τις Κυκλάδες και την Αττική.

          Στην Ίτανο της ανατολικής Κρήτης, κοντά στο σημερινό Βάι, μια σημαντική πτολεμαϊκή στρατιωτική και ναυτική εγκατάσταση εκτός Νειλοχώρας, αφού λόγω θέσεως επέτρεπε τον έλεγχο των θαλάσσιων ροών και των εμπορικών αποστολών μεταξύ Αιγύπτου και Αιγαίου, καθώς και της Ανατολικής Μεσογείου. Ας σημειωθεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κρήτη, η οποία παρείχε ναυτικούς και μισθοφόρους, διέθετε λιμάνια στρατηγικής σημασίας και αποτελούσε ενδιάμεσο σταθμό μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας.

          Στην Κορρησία της Κέας, που μετονομάστηκε σε Αρσινόη, και απετέλεσε βασικό σημείο του πτολεμαϊκού ελέγχου στο δυτικό Αιγαίο, λειτουργώντας ως ναύσταθμός, σταθμός ανεφοδιασμού και σημείο ελέγχου της Αττικής.

          Στη Σάμο, που η δημιουργία υποδομών λιμένων και η τοποθέτηση στρατιωτικής διοίκησης και μόνιμου στόλου εξυπηρετούσαν τον έλεγχο των μικρασιατικών ακτών και της Ιωνίας, καθώς και την άμεση πρόσβαση προς τα Δαρδανέλλια.

          Στη Δήλο, που εκτός από θρησκευτικό κέντρο, υπό τους Πτολεμαίους εξελίχθηκε σε εμπορικό κόμβο, ναυτική βάση, οικονομική θέση και σημείο ελέγχου των Κυκλάδων, λειτουργώντας ως κέντρο του λεγόμενου ¨Νησιωτικού Κοινού¨ που βρισκόταν υπό πτολεμαϊκή επιρροή.

          Η Ρόδος, την οποία μεν δεν κατείχαν, αλλά αποτέλεσε έναν κύριο σύμμαχο, φιλοξενούσε πτολεμαϊκές μοίρες και συνεργάστηκε στενά με τον αιγυπτιακό στόλο, διαθέτοντας ένα από τα καλύτερα λιμάνια της εποχής και ιδιαίτερη ναυτική ισχύ.

          Τέλος, στη νότια Αττική, απέναντι από το Σούνιο, βρίσκεται ως προκεχωρημένο φυλάκιο το νησί του Πάτροκλου, γνωστό κατά την ελληνιστική εποχή ως ¨Πατρόκλου Χάραξ¨, όπου ο στενός συνεργάτης του Πτολεμαίου Β΄ ναύαρχος Πάτροκλος εγκατέστησε οχυρό, αγκυροβόλιο και ναυτική βάση κατά τον Χρεμωνίδειο Πόλεμο.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ