¨ΕΦΥΓΕ¨ Ο ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΤΖΟΥΡΑΚΗΣ

 

O Μιχάλης Κατζουράκης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1933 και το 1938 η οικογένειά του εγκαθίσταται στην Αθήνα. Το 1951 τελειώνει το Κολλέγιο Αθηνών και στη συνέχεια σπουδάζει ζωγραφική στο Παρίσι στον André Lhote και σχέδιο και αφίσα στον Paul Colin. Επιστρέφει το 1955 και παρουσιάζει έργα του στην Αίθουσα Τέχνης Monica Payne. Παράλληλα εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας Γραφικών Τεχνών, ενώ την περίοδο 1960-1967 είναι καλλιτεχνικός σύμβουλος στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ). Το 1962 ιδρύει με τον Φρέντυ Κάραμποττ το ∆ιαφημιστικό Κέντρο Αθηνών ¨Κ&Κ¨ και το 1965 του απονέμεται ο Χρυσός Σταυρός του Τάγματος του Φοίνικος για την ξεχωριστή συμβολή του στο ελληνικό design.

Το 1967 πραγματοποιεί τη δεύτερη ατομική του έκθεση ζωγραφικής στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών-Χίλτον και συμμετέχει στην Πανελλήνιο Καλλιτεχνική Έκθεση στο Ζάππειο. Από τη χρονιά αυτή αρχίζει να δραστηριοποιείται με μεγαλύτερη συχνότητα στον εικαστικό χώρο, δημιουργώντας ένα προσωπικό λεξιλόγιο μορφών και χρωμάτων, το οποίο έχει ως αφετηρία τη γεωμετρία και βασικό άξονα την αφαιρετική διαδικασία στη ζωγραφική. Το 1968 γίνεται μέλος της AGI (Alliance Graphique International). Το 1969 παρουσιάζει μινιμαλιστικά έργα δύο και τριών διαστάσεων στο Ινστιτούτο Γκαίτε και τον επόμενο χρόνο εκθέτει στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών-Χίλτον γλυπτά από φύλλα πολυστερίνης, που κατασκευάστηκαν από το εργοστάσιο πλαστικών ΑΠΚΟ. Την περίοδο 1970-1980, σε συνεργασία με αρχιτέκτονες, σχεδιάζει έργα για συγκεκριμένους χώρους. Το 1974 ιδρύει το γραφείο ¨ΑΜΚ¨, που εξειδικεύεται στη μελέτη και το σχεδιασμό εσωτερικών χώρων. Το 1975 παρουσιάζει τοιχογραφίες ειδικά για το κρουαζιερόπλοιο Golden Odyssey. To 1976 συμμετέχει στην εικαστική ομάδα ∆ιαδικασίες-Συστήματα. Από το 1977 ξεκινά να διερευνά τις πολλαπλές δυνατότητες των μεικτών υλικών σε έργα δύο
και τριών διαστάσεων του περιβάλλοντος χώρου. Το 1979 η ιστορική γκαλερί Denise René οργανώνει την πρώτη του ατομική έκθεση στο Παρίσι. Με αυτή την παρουσίαση ολοκληρώνεται ο κύκλος των αυστηρά γεωμετρικών συνθέσεων και κατασκευών.

Η προσωπική του αναζήτηση αρχίζει να κατευθύνεται προς μια πιο λυρική διατύπωση των γεωμετρικών αρχών.  Ιδιαίτερη στιγμή της πολύχρονης συνεργασίας του με τη γκαλερί Denise René ήταν το μεγάλων διαστάσεων γλυπτό ¨Incontri¨, το οποίο παρουσιάστηκε συγχρόνως με την έναρξη της 47ης Μπιενάλε της Βενετίας το 1997. Το 2001 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και το 2002 στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών παρουσίασε αναδρομική έκθεση με ζωγραφική, κατασκευές και γλυπτά των ετών 1965-2001. Το γραφιστικό του έργο παρουσιάστηκε το 2008-2009 στην έκθεση ∆ιαδρομές Design Routes (Μουσείο Μπενάκη οδού Πειραιώς και Πολιτιστικό Κέντρο Πατρών του ΜΙΕΤ, 2008 / Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη, 2009). Για το έργο του στις γραφικές τέχνες είχε διακριθεί με επτά βραβεία Rizzoli για την καλύτερη ελληνική διαφήμιση, με τιμητική διάκριση από το Art Director’s Club της Νέας Υόρκης, με το τρίτο βραβείο στην Μπιενάλε του Μπρνο και με το πρώτο και δεύτερο βραβείο στο διαγωνισμό τουριστικής αφίσας του Λιβόρνο.

Με 45 ατομικές και συμμετοχή σε δεκάδες ομαδικές εκθέσεις, έργα του υπάρχουν στην Εθνική Πινακοθήκη Αθηνών, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, στην Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο, στην πλατεία Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Παλαιό Ψυχικό, στην πλατεία Θρακικού και Μικρασιατικού Πολιτισμού στην Θεσσαλονίκη, στο Μουσείο Matisse στο Λε Κατό-Καμπρεζί, στο Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδας, καθώς και σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Έφυγε από τη ζωή στις 25/12/2025.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

 

Η ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ

 

          Η Αίγυπτος, ως μία από τις αρχαιότερες κοινωνίες του κόσμου, ανέπτυξε από πολύ νωρίς συστήματα μετακίνησης. Έτσι, σχεδόν από το 3.000 π.Χ. ως τον 19^ο αιώνα ο Νείλος απετέλεσε τον βασικό υδάτινο ¨δρόμο¨ της, χρησιμοποιούμενος για μεταφορά ανθρώπων και εμπορευμάτων με πλοιάρια με πανιά που εκμεταλλεύονταν τα ρεύματα και τους ανέμους.

          Από τον 19^ο αιώνα, με την εμφάνιση του ατμόπλοιου, τα ποταμόπλοια αντικατέστησαν τις φελούκες και εκτός από μέσα μεταφοράς προϊόντων άρχισαν να χρησιμοποιούνται και ως μέσα ταξιδιών αναψυχής. Πρωτεργάτης  της αιγυπτιακής ποταμοπλοΐας  ήταν ο Αιγυπτιώτης Γεώργιος Σπετσερόπουλος που είχε ιδρύσει τη μεγάλη ατμοπλοϊκή εταιρία ¨The Nile Transport Co¨, ενώ ως πρώτος Αντιπρόεδρος του Αιγυπτιακού Επιμελητηρίου Ποταμοπλοΐας θεωρείται πως οργάνωσε τον σχετικό κλάδο μεταφοράς εμπορευμάτων, όντας ο πληρεξούσιος διαχειριστής της ένωσης τεσσάρων σχετικών εταιριών υπό την επωνυμία ¨The United Egyptian Nile Transport Co¨.

          Ο σιδηρόδρομος τώρα, δημιουργείται κατά τον 19^ο αιώνα όταν το 1852 ξεκινά το πρώτο τμήμα του από την Αλεξάνδρεια, το 1854 ανοίγει προς το Καφρ ελ Ζαγιάτ και το 1856 προς το Κάιρο, καθιστώντας έτσι την Αίγυπτο την πρώτη χώρα στην Αφρική και τη δεύτερη παγκοσμίως εκτός Ευρώπης με σιδηρόδρομο. Την περίοδο 1860-1950 το δίκτυο επεκτείνεται με γραμμές προς Τάντα, Πορτ-Σάιτ, Σουέζ, Λούξορ και Ασουάν, ενώ δημιουργείται η ¨Egyptian National Railways¨. Οι κύριοι σταθμοί είναι ο μεγαλύτερος στο Κάιρο Ramses Station και στην Αλεξάνδρεια οι Misr Station και Sidi Gaber Station, ενώ σημαντικοί είναι και εκείνοι στη Γκίζα, το Ασσιούτ, το Λούξορ και το Ασουάν.

          Ας σημειωθεί πως στη σιδηροδρομική οργάνωση του κράτους συνέβαλαν πολλοί Αιγυπτιώτες. Ενδεικτικά, μεταξύ των ιδρυτών της Εταιρίας Κάτω Αιγύπτου ήταν οι Ζιζίνιας, Ζερβουδάκης, Νούγκοβιτς, Καζούλλης και Σαλβάγος, ο Έλληνας Δρανέτ Πασάς διετέλεσε Γενικός Διευθυντής Σιδηροδρόμων και Συγκοινωνιών, ο Λεων. Οικονομόπουλος ήταν Γενικός Αρχιτέκτονας Σιδηροδρόμων όταν εκπόνησε το σχέδιο του Κεντρικού Σταθμού Αλεξανδρείας, η γραμμή Φαγιούμ υπήρξε έργο των εργοληπτών αδελφών Βραχάλη και Δελλαπόρτα, κι εκείνη του Ασσιούτ του Αλκ. Καλογιάννη.

          Το μετρό του Καΐρου, η Γραμμή 1 του οποίου εγκαινιάστηκε το 1987, είναι το πρώτο μετρό στην Αφρική και ένα από τα πιο πολυσύχναστα παγκοσμίως. Η 1^η γραμμή συνδέει το Helwan με το El Marg, η 2^η τη Shubra el Kheima με το El Mounib και η 3^η, η πιο σύγχρονη και κυρίως υπόγεια, το Rod el Farag με το Adly Mansour.

          Το τραμ της Αλεξάνδρειας θεωρείται το πρώτο τραμ σε Αφρική και Μέση Ανατολή, και ένα από τα παλαιότερα στον κόσμο που λειτουργούν ακόμη. Ξεκίνησε το 1863 και ήταν αρχικά ιππήλατο, για να ηλεκτροδοτηθεί το 1902 με 20 γραμμές και 140 στάσεις, και με κύρια εκείνη της παραλιακής του Ραμλίου, με στάσεις που συχνά αναφέρονται σε λογοτεχνικά κείμενα, όπως Βικτώρια, Σίντι Μπισρ, Λουράν, Σαν Στέφανο, Τσανακλή, Σουτς, Σίντι Γκάμπερ, Κλεοπάτρα, Ιμπραημία, Σάτμπι, κ.ά. Η ιστορική γραμμή Ραμλίου έκλεισε το Φεβρουάριο του 2026, καθώς ξεκινά ένα έργο μετατροπής ελαφρού σιδηρόδρομου ύψους 592.000.000 ευρώ με στόχο το διπλασιασμό των ταχυτήτων και την αύξηση της χωρητικότητας.

          Το τραμ του Καΐρου λειτούργησε από το 1896 εξυπηρετώντας πολλές συνοικίες της πρωτεύουσας, της Ηλιούπολης και του Χελουάν, με ένα μεγάλο μέρος του δικτύου του να καταργείται σταδιακά την περίοδο 1950-1980, ενώ στα τέλη του 2019 δεν λειτουργεί πια ως δίκτυο σταθερής τροχιάς μέσα στην πόλη.

          Τα δημόσια λεωφορεία διαχειρίζονται από την ¨Cairo Transport Authority¨ και εξυπηρετούν το Κάιρο, τη Γκίζα και τις περιφέρειες, ενώ πολύ διαδεδομένα είναι τα μικρολεωφορεία με τις ευέλικτες και χωρίς σταθερές στάσεις διαδρομές, που καλύπτουν κυρίως περιοχές χωρίς μετρό.

          Στα μελλοντικά συγκοινωνιακά σχέδια της χώρας περιλαμβάνονται ο ηλεκτρικός προαστιακός που θα συνδέει τη Νέα Διοικητική Πρωτεύουσα και το Ανατολικό Κάιρο, καθώς και τα υπερταχεία τρένα με συνδέσεις σε Ερυθρά, Μεσόγειο και Άνω Αίγυπτο.

          Στην Αίγυπτο όμως, με τα λεωφορεία, το τραμ και το μετρό, συνυπάρχουν και κάποια ¨ιδιαίτερα¨ μέσα συγκοινωνίας, άλλα παραδοσιακά και άλλα ανορθόδοξα. Για παράδειγμα τα Χαντούρ, άμαξες με άλογα δηλαδή που λειτουργούν σαν ταξί εποχής ήδη από τον 19^ο αιώνα, όταν και ήταν βασικό μέσο μετακίνησης σε Αλεξάνδρεια και Κάιρο, ενώ σήμερα τα βρίσκουμε κυρίως στις τουριστικές περιοχές, όπως αυτές του Λούξορ και του Ασουάν. Γύρω από τις Πυραμίδες, στο Σινά και στην έρημο η μετακίνηση γίνεται ακόμη με καμήλες, χρησιμοποιούμενες από βεδουίνους και τουρίστες. Στο Νείλο κινούνται φελούκες, παραδοσιακά πλοιάρια δηλαδή, με πανί και χωρίς μηχανή που συναντώνται κυρίως σε Λούξορ και Ασουάν, ενώ υπάρχουν και τα λεγόμενα Νειλοταξί, μικρά πλοιάρια που συνδέουν όχθες και υποκαθιστούν λεωφορεία. Ένα από τα πιο ¨χαοτικά¨ μέσα είναι τα τουκ-τουκ, τρίκυκλα με μηχανή, ένα φθηνό μέσο χωρίς επίσημες στάσεις, που το βρίσκουμε κυρίως στις φτωχότερες συνοικίες και στην επαρχία. Για μικρές αποστάσεις, στα παζάρια και τα ιστορικά κέντρα κάποιοι μετακινούνται και σήμερα με ποδηλοταξί, ποδήλατα δηλαδή με καρότσα. Γαϊδούρια και καράτσες (ξύλινα κάρα) είναι ακόμη σε χρήση στα χωριά και στις αγροτικές περιοχές, μεταφέροντας ανθρώπους, ζώα και προϊόντα. Υπάρχουν και τα μίνιμπας, ένα είδος ταξί-λεωφορείου, χωρίς σταθερές στάσεις και ωράρια, όπου ο επιβάτης φωνάζει τον προορισμό και σταματούν όπου θέλει…

          Τέλος, υπάρχουν και τα κλασικά ταξί η ιστορία των οποίων στην Αίγυπτο ξεκινά στα 1907-1908 με την πρώτη σχετική εταιρία στην Αλεξάνδρεια, για να ακολουθήσει το Κάιρο το 1924. Ασπρόμαυρα στην πρωτεύουσα και κιτρινόμαυρα στην Αλεξάνδρεια, τα παλιά πλέον οχήματα άρχισαν σταδιακά να αντικαθίστανται με ένα πρόγραμμα εκσυγχρονισμού που ξεκίνησε το 2009 και αφορά σήμερα κάπου 310.000 ταξί.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΦΕΛΑΧΟΙ

 

Στο Νείλο πάντα οι φελάχοι

μοχθούν, πονούν και ζουν μονάχοι

και το κορμί τους άγριο στάχυ

λυγά στου χρόνου τη διαμάχη.

 

Αιγύπτιοι ταπεινοί ξωμάχοι

δίνουν σκληρά της ζήσης μάχη,

μάθανε όμως πως οι βράχοι

είν΄ οι καλύτεροι πυγμάχοι.

 

Στης έζμπας την ερωδιοράχη

πάντα θα είναι οι φελάχοι

του κάματου οι μονομάχοι

φτωχών φτωχοί μ΄ άδειο στομάχι.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΕΝΑ ΧΡΟΝΙΚΟ

ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗΣ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ

 

Η Αίγυπτος θεωρείται πρωτοπόρος στη βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας, καθώς η ιστορία της χρονολογείται χιλιάδες χρόνια πριν. Από την εποχή των Φαραώ, μνημεία και επιγραφές σε ναούς αποδεικνύουν ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν ειδικοί σε αυτόν τον κλάδο, ενώ η εξειδίκευση τους είναι αρκετά εμφανής στα ¨σάβανα¨ που χρησιμοποιούνταν για τις μούμιες. Διάφορες επιγραφές επίσης, αποδεικνύουν ότι την εποχή των Φαραώ χρησιμοποιούσαν διαφορετικά υφάσματα, όπως βαμβάκι και λινό, για να φτιάχνουν τα ρούχα τους.

Κατά τη διάρκεια της Αλεξανδρινής Περιόδου, οι Πτολεμαίοι κυβερνήτες επέβλεπαν και συνέβαλαν στην αιγυπτιακή κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία, ιδρύοντας εργαστήρια υφασμάτων σε διάφορα μέρη της Αιγύπτου και προσθέτοντας το μαλλί ως σημαντικό υλικό σε αυτήν.

Αργότερα, κατά την Κοπτική Εποχή, τα εργαστήρια εξαπλώθηκαν σε όλη την Αίγυπτο έως ότου η κλωστοϋφαντουργία έγινε μια σημαντική οντότητα στην αιγυπτιακή παραγωγική κοινωνία, ενώ έφτασε στο απόγειο της ακμής της κατά την Ισλαμική Περίοδο, καθώς άκμασε και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της αιγυπτιακής οικονομίας. Από το λιμάνι της Αλεξάνδρειας, η Αίγυπτος εξήγαγε κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτές οι εξαγωγές αυξήθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Χαλιφάτου των Φατιμιδών, αφού οι επικεφαλής του Χαλιφάτου ίδρυσαν εργαστήρια υφασμάτων για την παραγωγή υφασμάτων υψηλής ποιότητας, τα οποία δίνονταν ως δώρα σε διάφορους κυβερνήτες και φίλους σε όλο τον κόσμο. Η Ισλαμική Εποχή σημαδεύτηκε από την ίδρυση κρατικών εργαστηρίων κλωστοϋφαντουργίας, με το ¨Dar Al-Tiraz¨ να είναι ένα από τα πιο σημαντικά. Ήταν ένα μεγάλο εργαστήρι που διοικούνταν από την αιγυπτιακή κυβέρνηση και χωριζόταν σε δύο κύρια τμήματα : Το ένα παρήγαγε κλωστές και υφάσματα σε μεγάλες ποσότητες για να πωληθούν στο κοινό, ενώ το άλλο δημιουργούσε προϊόντα υψηλής ποιότητας για την ελίτ και για σκοπούς ανταλλαγής δώρων. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η κυβέρνηση φρόντιζε και παρείχε σε ιδιωτικά εργαστήρια τα απαραίτητα υλικά, ενώ ταυτόχρονα είχε το δικαίωμα να τα παρακολουθεί. Επιπλέον, είχε το δικαίωμα να επιβλέπει τη διανομή τους, ενώ απολάμβανε το μονοπώλιο στις πωλήσεις τους. Τέλος, είχε δώσει εντολή στους εμπόρους να διατηρούν επίσημα βιβλία, που αργότερα χρησιμοποιούνταν για τον καθορισμό των σχετικών φόρων.

Στη νεότερη εποχή, κατά τη διάρκεια της ηγεμονίας του Μωχάμεντ Άλη, η κλωστοϋφαντουργία αναπτύχθηκε γρήγορα, αφού ίδρυσε 29 κλωστοϋφαντουργικά εργοστάσια στην Άνω και Κάτω Αίγυπτο με σκοπό να καλύψει τις ανάγκες του αιγυπτιακού στρατού κατά τη διάρκεια του πολέμου του εναντίον του Οθωμανικού Χαλιφάτου. Εισήγαγε τον απαραίτητο εξοπλισμό και μηχανήματα από ευρωπαϊκές χώρες και ίδρυσε εργοστάσια που παρήγαγαν διάφορα είδη υφασμάτων και ρούχων από βαμβάκι, λινό και μετάξι.

Στα 1838, οι επενδύσεις στις κλωστοϋφαντουργικές βιομηχανίες υπολογίστηκαν σε 12.000.000 λίρες, ποσό που θεωρούνταν μεγάλο για την εποχή εκείνη. Η νέα βιομηχανία απασχολούσε 30.000 με 40.000 εργάτες, ενώ δεν απασχολούνταν μονάχα άνδρες, αλλά και γυναίκες και παιδιά, οι οποίοι όμως αμείβονταν λιγότερο. Την περίοδο αυτή, η Αίγυπτος εμφανίστηκε στον παγκόσμιο χάρτη, εξάγοντας κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στη Βόρεια Αφρική, σε ευρωπαϊκές χώρες και στις περισσότερες αφρικανικές.

 Στις αρχές του 20^ου αι., με την έκκληση για επέκταση της αιγυπτιακής κλωστοϋφαντουργικής βιομηχανίας, ιδρύθηκε μια εταιρεία που ονομάστηκε ¨National Textile Company¨, η οποία θεωρήθηκε ως η πραγματική αρχή του αιγυπτιακού δημόσιου κλωστοϋφαντουργικού τομέα. Ωστόσο, η βιομηχανία δεν υποστηρίχθηκε από τη βρετανική κατοχή, η οποία θεωρούσε την Αίγυπτο γεωργική χώρα και δεν ενδιαφερόταν για τη βιομηχανική της ανάπτυξη. Οι κατοχικές δυνάμεις ήθελαν το ακατέργαστο βαμβάκι να κατασκευάζεται στην Αγγλία, όπου η κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία ήταν πολύ πιο προηγμένη από ότι στη Νειλοχώρα.

Η αιγυπτιακή κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία έλαβε ώθηση κατά την εποχή του οικονομολόγου Τάλαατ Χαρμπ Πασάς. Υπό την αιγίδα της Banque Misr, της οποίας ιδρυτής ήταν ο σπουδαίος αυτός πρωτοπόρος, δημιουργήθηκαν αρκετές βιομηχανίες, με κυριότερη αυτή του κλωστηρίου της Societe Misr pour la Filature et le Tissage S.A.E. στη Μεχάλλα Κεμπίρ, το πιο σημαντικό της Αιγύπτου και ένα από τα μεγαλύτερα του κόσμου. Χρησιμοποιούνταν όλες οι κλωστοϋφαντουργικές διαδικασίες από την επεξεργασία του βαμβακιού έως την παραγωγή λευκών και χρωματιστών υφασμάτων, ενώ το Τμήμα Μαλλιού χρησιμοποιούσε τις ίδιες διαδικασίες. Ένα διάταγμα που εκδόθηκε το 1927 εξουσιοδοτούσε τη σύσταση της Societe Misr με αρχικό κεφάλαιο 300.000 λιρών. Ο κύριος στόχος ήταν η ανάπτυξη της κλωστοϋφαντουργικής βιομηχανίας. Η Εταιρεία μπόρεσε γρήγορα να ανοίξει ένα νέο πεδίο απασχόλησης, προσφέροντας τακτική εργασία και μια προοδευτική διέξοδο για να εξασφαλίσει τα προς το ζην για ένα μέρος του πληθυσμού, το οποίο εξακολουθούσε να αυξάνεται. Οι εργασίες κατασκευής των εργοστασίων στη Μεχάλλα Κεμπίρ ξεκίνησαν το 1928 και η παραγωγή άρχισε στο πρώτο εργοστάσιο το 1931. Η επείγουσα και συνεχής ζήτηση για τα προϊόντα της Εταιρείας ήταν ένας παράγοντας που οδήγησε σε περαιτέρω επέκταση των κτιρίων, των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού, όπως επίσης και στην περαιτέρω αύξηση του κεφαλαίου, το οποίο ανήλθε σε 1.000.000 λίρες. Ενώ δε το 1931 ο αριθμός των εργαζομένων άγγιζε τους 6.500, αργότερα αυξήθηκε σε 15.000. Με την έναρξη του Β΄ π.π., η Εταιρεία επέκτεινε τις εξαγωγές της σε εκείνες τις χώρες που συμμετείχαν στον πόλεμο, καθώς είχαν επιτακτική ανάγκη για ιατρικό βαμβάκι, ρούχα, κουβέρτες και άλλα προϊόντα που  χρειάζονταν οι στρατοί τους.

Μετά τον πόλεμο, η βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας αντιμετώπισε αρκετά προβλήματα, ως αποτέλεσμα της έλλειψης επιστημονικού σχεδιασμού για την επέκταση της. Ειδικότερα, είχαμε αύξηση των εισαγωγών και του ξένου ανταγωνισμού, αύξηση της πλεονάζουσας παραγωγής, έλλειψη αιγυπτιακών τεχνικών δεξιοτήτων και αδυναμία της βιομηχανίας να προλάβει την επιστημονική ανάπτυξη.

Η Νασερική Επανάσταση εθνικοποίησε τα εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας που ανήκαν στον ιδιωτικό τομέα. Αυτή η εθνικοποίηση ήταν το πρώτο βήμα προς την αιγυπτιακή δημόσια κλωστοϋφαντουργία, όπως είναι γνωστή σήμερα. Το κράτος έστειλε ειδικούς σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες που ήταν προηγμένες σε αυτόν τον τομέα, ώστε να μπορέσουν να αποκτήσουν τις πιο σύγχρονες τεχνικές, μεθόδους και δεξιότητες κατασκευής. Σε αυτή την περίοδο, η κλωστοϋφαντουργία αναπτύχθηκε ποιοτικά και ποσοτικά, ενώ απολάμβανε το μονοπώλιο και την υποστήριξη της αιγυπτιακής κυβέρνησης.

Όσο για τους Έλληνες της Αιγύπτου σ΄ αυτόν τον 1,5 αιώνα της νεότερης αιγυπτιακής ιστορίας ας καταγράψουμε τα εξής χαρακτηριστικά : Στην ίδρυση της Filature National d΄ Egypte το 1889 συμμετείχαν και αρκετοί Έλληνες επιχειρηματίες με τα κεφάλαια τους, ενώ στο Δ.Σ. της βρίσκουμε τους Μικέ Σαλβάγο, Μάριο Λάσκαρη και Κωνσταντίνο Σαλβάγο. Μεγάλη ήταν η συμβολή στον κλάδο του Συμεών Πιαλόπουλου, ο οποίος δαπάνησε σημαντικά ποσά για την ίδρυση δύο σπουδαίων εργοστασίων κλωστοϋφαντουργίας, βαμβακερών και μάλλινων υφασμάτων. Ως τάξη μεγέθους ας σημειωθεί πως το εργοστάσιο της αλεξανδρινής Νούζγας δημιουργήθηκε σε έκταση 20.000 τ.μ. εκ των οποίων τα 15.000 τ.μ. χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση των κτιρίων, όπου εργάζονταν 2.500 άτομα. Στην βιομηχανία φυσικής μετάξης σημειώνουμε τον Χρ. Λουκαΐτη, σ΄ εκείνη του λινού τους Ρουσσόπουλο και Περάκη, στην των φεσιών τους Ιω. Ζωρζόπουλο και Κων. Κριθάρη, στων χαλιών τον Δημ. Φιλιππίδη, στων πλεκτών τους Δέλιο και Κ. Θεοτόκη, στων έτοιμων ενδυμάτων τους Λάσκαρη, Ροκωτά, Μπέκα, Βουμβάκη, Ποθητό και Αυγερινό, στων κορδελών και κορδονιών τους Κολέτσο, Καράλη και Παπαθεοδώρου, ενώ στου υδρόφιλου βάμβακος τους Αρ. Τσαλδάρη, Δημ. Τσίρο και Μ. Λευκόπουλο, κτλ.

Με την ελεύθερη οικονομική πολιτική που υιοθέτησε η κυβέρνηση Σαντάτ, η οποία ενθάρρυνε τον ιδιωτικό τομέα μέσω της πολιτικής ανοιχτών θυρών και με τα κίνητρα που δόθηκαν από την κυβέρνηση για την προώθηση των επενδύσεων στην Αίγυπτο, ιδιωτικές επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργίας εμφανίστηκαν στον βιομηχανικό της ορίζοντα. Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα είχε μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη μεθόδων διαχείρισης και λειτουργίας, καθώς και στις δεξιότητες μάρκετινγκ σ΄ αυτόν τον κλάδο. Ωστόσο, η αιγυπτιακή κλωστοϋφαντουργία αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη πρόκληση όταν οι κύριες αγορές της κατέρρευσαν με το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης και ιδιαίτερα με την παρακμή του Ανατολικοευρωπαϊκού Μπλοκ, το οποίο θεωρούνταν η κύρια αγορά για τα αιγυπτιακά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Κατά συνέπεια, οι αιγυπτιακές εξαγωγές μειώθηκαν πάνω από 33% από το 1991 έως το 1992.

Σήμερα η Αίγυπτος βρίσκεται στη μέση μιας αναδιάρθρωσης της κλωστοϋφαντουργικής της βιομηχανίας, κόστους κάπου 1,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σε μια διαδικασία που πιθανότατα θα επηρεάσει τις προμήθειες μακροχρόνιου βαμβακιού από τη χώρα. Η διαδικασία αναζωογόνησης επικεντρώνεται κυρίως στο κέντρο κλωστοϋφαντουργίας, νηματουργίας και ύφανσης της Μεχάλλας Κεμπίρ, όπου δεκάδες κρατικά εργοστάσια υφίστανται ολοκληρωμένη αναβάθμιση μετά από δεκαετίες παραμέλησης και φθοράς. Η αναβάθμιση περιλαμβάνει τη συγχώνευση ορισμένων από τα εργοστάσια της πόλης, στο δρόμο για τη δημιουργία μεγάλων βιομηχανικών συγκροτημάτων που μεταφέρουν δεκάδες χιλιάδες τόνους υφάσματος και μεταποιημένων προϊόντων καθημερινά. Το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της κλωστοϋφαντουργικής βιομηχανίας δίνει νέα πνοή σ΄ έναν κλάδο που στο παρελθόν απέφερε το εντυπωσιακό 40% των εσόδων της Αιγύπτου από εξαγωγές, ένα ποσοστό που έχει μειωθεί στο 2,5% και 3% σήμερα. Η εφαρμογή του όλου προγράμματος, σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου, θα μετατρέψει την Αίγυπτο σε σημαντικό παραγωγό κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, υφασμάτων και μεταποιημένων προϊόντων.

Ο χώρος που διατίθεται για την καλλιέργεια βαμβακιού έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, μια κίνηση που τροφοδοτείται από τις εθνικές φιλοδοξίες της κλωστοϋφαντουργικής βιομηχανίας. Κατά την καλλιεργητική περίοδο του 2024 καλλιεργήθηκαν περίπου 225.000 στρέμματα γης με αυτήν την καλλιέργεια, από 216.000 στρέμματα την περίοδο του 2018. Κατά την καλλιεργητική περίοδο βαμβακιού του 2024, η Αίγυπτος παρήγαγε περίπου 4 εκατομμύρια κιλά βαμβακιού, από 3,1 εκατομμύρια κιλά. Η Αίγυπτος, η οποία συνεισφέρει περίπου το 20% όλων των προμηθειών βαμβακιού μακράς συνεχούς κλωστής στη διεθνή αγορά, εξάγει σήμερα το βαμβάκι της σε 22 κράτη, από 55 κράτη στο παρελθόν.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΣΑΛΑΧ ΖΟΥΛΦΙΚΑΡ

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ

 

          Ο Σαλάχ Ζουλφικάρ, αυτό το πολιτιστικό φαινόμενο, δεν ήταν απλά ένας σπουδαίος ηθοποιός της χρυσής εποχής του αιγυπτιακού κινηματογράφου, αλλά η ενσάρκωση του ρομαντικού ήρωα, του βασανισμένου εραστή, του αριστοκράτη με τα βαθιά ηθικά διλλήματα και του τραγικού ανθρώπου που συντρίβεται από τα ίδια του τα πάθη.

          Γεννήθηκε στη Μεχάλλα Κεμπίρ το 1926 από αριστοκρατική οικογένεια, ενώ από το 1946 εργάστηκε ως αξιωματικός της αστυνομίας συμμετέχοντας ενεργά στον αγώνα ενάντια στη βρετανική κατοχή, αφού έλαβε μέρος στο αντάρτικο της Ισμαηλίας και στη σχετική μάχη του 1952, καθώς και στον Πόλεμο του Σουέζ το 1956, παρασημοφορούμενος από τον Νάσερ.

          Όντας από το 1947 πρωταθλητής και στο μποξ, το 1955 ξεκίνησε ως μερικής και το 1957 ως πλήρους απασχόλησης ηθοποιός, ενώ το 1958 μαζί με τον αδελφό του ίδρυσε την πρώτη του εταιρία παραγωγής και τη δεύτερη το 1962, η οποία λειτούργησε ως το 1978 με πολλές επιτυχίες και βραβεύσεις.

          Κατά γενική ομολογία έγινε ένας από τους επιδραστικότερους ηθοποιούς της ιστορίας του αιγυπτιακού σινεμά, χωρίς να παραβλέπεται η αξιοσημείωτη θεατρική και τηλεοπτική πορεία. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό, πως το 1996 στην 100ετηρίδα του Αιγυπτιακού Κινηματογράφου, 10 από τις ταινίες που συμμετείχε ως ηθοποιός και 5 ως παραγωγός βρίσκονταν στη λίστα με τις 100 σημαντικότερες ταινίες του 20^ου αιώνα.

          Με την επιβλητική του παρουσία, το μελαγχολικό βλέμμα, τη βαθιά φωνή και την εσωτερική ένταση συνεργάστηκε με τις σημαντικότερες γυναικείες μορφές της εποχής, σε ταινίες όπως : ¨Between the ruins¨ με την Fateh Hamama, ¨For men only¨ με τις Soad Hosny και Nagwa Fouad, ¨Soft hands¨ με την Sabah, ¨Something of fear¨ με την Shadia, ¨The sinner¨ με τη Magda, ¨We were students¨ με την Amina Rizk, κ.ά.

          Παντρεμένος 4 φορές και έχοντας 2 παιδιά, έφυγε από τη ζωή το 1993, αφήνοντας ως καλλιτεχνική παρακαταθήκη 250 ταινίες και 70 τηλεοπτικές σειρές, ενώ στο Κάιρο δύο δρόμοι φέρουν το όνομα του.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΡΡΟΕΣ

ΣΤΙΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΕΣ ΓΕΥΣΕΙΣ

 

Η αιγυπτιακή κουζίνα είναι από τις αρχαιότερες του κόσμου. Ωστόσο, πίσω από τις απλές συνταγές, τα αρώματα και τα μπαχαρικά, βρίσκεται η ελληνική επιρροή, μια επιρροή που έχει τις απαρχές της στην Πτολεμαϊκή Περίοδο όταν μια γαστρονομική σύζευξη έλαβε χώρα με την εγκατάσταση χιλιάδων Ελλήνων στη Νειλοχώρα, οπότε το ελαιόλαδο, το κρασί, το τυρί και τα αρωματικά βότανα άρχισαν να συνυπάρχουν σ΄ ένα διάλογο γεύσεων με τα αιγυπτιακά όσπρια, τα δημητριακά και τα λαχανικά, ο οποίος συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Όπως αναφέρει η Dina al Mahdy στην εφημερίδα "Al Ahram", οι δύο κουζίνες μοιράζονται μια φιλοσοφία φαγητού που βασίζεται στην απλότητα της ποιότητας των υλικών και όχι στην υπερβολή, με όσπρια όπως οι φακές, τα ρεβίθια, τα κουκιά και λαχανικά όπως οι μελιτζάνες, τα κολοκύθια, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα να παίζουν κεντρικό ρόλο, ενώ το ψωμί, μπάλαντι και χωριάτικο, να αποτελεί κοινό σύμβολο της καθημερινής διατροφής των δύο πανάρχαιων λαών.

Θα πρέπει όμως να σημειωθούν και τα εξής σημαντικά : Στους Αιγυπτιώτες Έλληνες οφείλει η Αίγυπτος την καλλιέργεια τριών δένδρων αγνώστων εκεί ως τότε : Της λεμονιάς, της μανταρινιάς και της πορτοκαλιάς. Επίσης, του λάχανου (με καλύτερη ποικιλία το ¨Γιάννη¨) και του κολοκυθιού (με καλύτερη ποικιλία το ¨Πέτρο¨). Το δε εθνικό αιγυπτιακό φαγητό, τα κουκιά (φούλια) υπήρξαν προϊόν εντατικής καλλιέργειας των Ελλήνων. ¨Φουλ Ρούμι¨ ήταν τα καλύτερα κουκιά (ότι ανώτερο σε λαχανικό χαρακτηριζόταν ως ¨ρούμι¨, δηλαδή ¨ελληνικό¨). Επίσης, ο Νέστωρ Τσανακλής ήταν εκείνος που ξανάδωσε στην Αίγυπτο τα αμπέλια και μάλιστα σε ερημικές γαίες, δίνοντας το έναυσμα για την αξιοποίηση ερημικών εκτάσεων. Στα 1932, δαπανώντας πάνω από 300.000 λίρες, είχε κατορθώσει να καλλιεργεί κάπου 4.000 στρέμματα ερήμου με ελιές και αμπέλια.

Παραδειγματικά, ας καταγράψουμε τώρα μερικά αιγυπτιακά πιάτα με ελληνικό άρωμα :

Ful Medames : Τα βρασμένα κουκιά παραπέμπουν στις ελληνικές σαλάτες οσπρίων, με τη χρήση ελαιόλαδου και λεμονιού να αποτελεί μια κλασική επιρροή.

Mahshi : Λαχανικά γεμισμένα με ρύζι και μυρωδικά, παρότι χωρίς κιμά, είναι εντυπωσιακά κοντά στα ελληνικά ¨ορφανά¨ γεμιστά ντολμαδάκια και λαχανικά.

Koshari : Φακές, ρύζι, μακαρόνια και σάλτσα ντομάτας συνθέτουν ένα λαϊκό πιάτο που αντικατοπτρίζεται στα ελληνικά παραδοσιακά φαγητά της νηστείας.

Domiati και Mish : Λευκά, αλμυρά τυριά, τόσο γευστικά, που συγκρίνονται με τη φέτα, όσο και στη χρήση τους σε σαλάτες και πίτες.

Basbousa : Σιμιγδάλι, σιρόπι, ξηροί καρποί και μέλι, φέρνουν στο νου τα κλασικά ελληνικά σιροπιαστά ραβανί και κανταΐφι.

Ταχίνι και Χούμους : Πάστες από αλεσμένα ρεβίθια ή σουσάμι με τα ελληνικής επιρροής λεμόνι και ελαιόλαδο, καθώς και τη κρεμώδη υφή, που χαρακτηρίζουν την ελληνική κουζίνα.

Molokhia : Σούπα από φύλλα μολοχίας που παραπέμπει ευθέως στην ελληνική χορτόσουπα με μυρωδικά.

Kebda Eskandarani : Συκώτι σοταρισμένο με μπαχαρικά και λεμόνι παρομοιάζεται με ελληνικό συκώτι στιφάδο ή λεμονάτο.

Felafel : Ρεβίθια-κουκιά πολτοποιημένα με μυρωδικά και τηγανισμένα θυμίζουν τους ελληνικούς ρεβιθοκεφτέδες.

Σαλάτα Βaladi : Με ντομάτα, αγγούρι, κρεμμύδι, μαϊντανό, λεμόνι και ελαιόλαδο σαν τη χωριάτικη σαλάτα χωρίς φέτα.

Kofta : Με μοσχαρίσιο ή αρνίσιο κιμά με μυρωδικά σε σχήμα κεφτέ, σαν τους ελληνικούς κεφτέδες και τα σουτζουκάκια.

Konafa : Γλυκό με φύλλο κανταΐφι και σιρόπι σε στυλ ελληνικού κανταϊφιού με καρύδια ή φιστίκια.

Atayef : Μικρά γλυκά γεμιστά με τυρί ή καρύδια, σαν τα ελληνικά πιτάκια ή γλυκά με φύλλο και γέμιση.

Om Ali : Ψωμένια πουτίγκα με γάλα, ζάχαρη και ξηρούς καρπούς, παρόμοια με την ελληνική μπουγάτσα.

  

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

1926-2026 : 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ

ΤΟΥ ΣΠΟΥΔΑΙΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΗ ΣΥΝΘΕΤΗ

ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ

          Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Χρήστου, αυτής της παγκόσμιας μουσικής ιδιοφυίας, που έφυγε αδόκητα τόσο νέος, αλλά άφησε πίσω του ένα πραγματικά σπουδαίο και εξαιρετικά αξιόλογο μουσικό έργο.

          Έτσι, το 2026 θα λάβει χώρα κύκλος εκδηλώσεων με αφορμή αυτήν την επέτειο, με αρχή εκείνη του Ωδείου Αθηνών υπό τον τίτλο ¨In Memoriam¨, ενώ παράλληλα στο Αρχείο του Ωδείου όλα τα σημαντικά τεκμήρια που μαρτυρούν και αποκαλύπτουν αθέατες όψεις από τη σύντομη ζωή του, θα είναι προσβάσιμα σε κοινό και μελετητές.

Ο Γιάννης Χρήστου, γιος της Λιλίκας Ταβερνάρη και του εύπορου σοκολατοβιομήχανου Τέρη Χρήστου, γεννήθηκε στην Ηλιούπολη του Καΐρου στις 8/1/1926, αλλά μεγάλωσε στην Αλεξάνδρεια.

Πέντε ετών άρχισε τα μαθήματα πιάνου, τα οποία συνέχισε με τη σπουδαία πιανίστα Τζίνα Μπαχάουερ, ενώ παράλληλα φοιτούσε σε αγγλικά σχολεία στην πόλη του Αλέξανδρου, όπως το Victoria College.

Κατόπιν πήγε στην Αγγλία, όπου σπούδασε φιλοσοφία και οικονομικά στο Κέμπριτζ, καθώς και ανώτερα θεωρητικά της μουσικής με γνωστούς δασκάλους της εποχής. Το πρώτο του έργο, ένα συμφωνικό ποίημα, παρουσίασε σε ηλικία 22 ετών. Τις μουσικές του σπουδές συνέχισε στην Ιταλία, ασχολούμενος παράλληλα και με την ψυχολογία.

Επιστρέφοντας στη Νειλοχώρα, αφοσιώθηκε εξολοκλήρου στη σύνθεση. Το 1960 εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Χίο και κατόπιν στην Αθήνα. Λόγω της οικογενειακής του περιουσίας, ασχολήθηκε ανεπηρέαστος με το έργο του και μέσω των ¨δυσνόητων¨ για τους πολλούς συνθέσεων του προώθησε την πρωτοπορία στην παγκόσμια μουσική.

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες και φιλοσόφους της μουσικής του 20^ου αι. Παγκοσμίως γνωστός ως Jani Christou, το έργο του χαρακτηρίζεται από έντονες φιλοσοφικές και μεταφυσικές ανησυχίες, με μία προσπάθεια η μουσική να διαβεί τα δικά της ¨σύνορα¨ και να συνεργαστεί με άλλες τέχνες μ΄ ένα νέο υπερβατικό τρόπο.

Ο Γιάννης Χρήστου σκοτώθηκε την ημέρα των γενεθλίων του στις 8/1/1970 σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα, σε ηλικία μόλις 44 ετών...

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ