Ο ΚΩΣΤΑΣ ΟΥΡΑΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ

 

          Ο Κ. Καβάφης στις 29 Απριλίου του 1933 άφησε την τελευταία του πνοή στο Ελληνικό Νοσοκομείο Αλεξανδρείας. Η είδηση φυσικά και συγκλόνισε τις λογοτεχνικές κοινότητες και στις δύο πλευρές της Μεσογείου, κι έτσι η ¨Νέα Εστία¨ του αφιέρωσε το τεύχος 158 της 15/7/1933. Εκεί βρίσκουμε και ένα εκτεταμένο άρθρο του Κώστα Ουράνη με τίτλο ¨Ο σεξουαλισμός του Καβάφη¨, άρθρο ένα σημαντικό απόσπασμα του οποίου κρίναμε ότι αξίζει να αναδημοσιευτεί, αφού περιγράφει μια αυθεντικά προσωπική εικόνα του ποιητή που σκίτσαρε ένας αυθεντικός λογοτέχνης :

          ¨Στη μεγάλη, εμπορική και μοντέρνα Αλεξάντρεια, που έχει για καρδιά της το Χρηματιστήριο του μπαμπακιού, άναβε κάθε βράδυ, ως προ λίγον καιρό, ένα φως που δεν ήταν ηλεκτρικό και έντονο, αλλά χαμηλό, συμπαθητικό και εξώκοσμο σαν του καντηλιού ενός εξωκκλησιού. Ήταν σ΄ ένα παλιό σπίτι και σε μια παλιά συνοικία. Παλιά και κάπως ύποπτων ηθών. Το φως αυτό ήταν το φως της λάμπας του ποιητή Καβάφη.

          Πολλοί, κατά καιρούς, μίλησαν κι έγραψαν για τη λάμπα αυτή του Αλεξαντρινού ποιητή. Σ΄ όλους είχε κάνει εντύπωση ο μεγάλος σκοταδερός κύκλος που ανοιγόταν πέρα από το στενό κύκλο του φωτός της. Εξηγούσαν ότι η ύπαρξη της οφειλόταν στη φιλαρέσκεια του Καβάφη. Τον παρίσταναν σαν έναν άνθρωπο που είχε τη γυναικεία σχεδόν μανία να κρύβει την ηλικία του και τις ρυτίδες που είχε χαράξει στο πρόσωπο του ο χρόνος. Είχε φωτογραφηθεί από τότε που ήταν νέος, έβγαινε πάντα προς το βράδυ από το σπίτι του, κι όταν δεχόταν έναν επισκέπτη τον τοποθετούσε – έλεγαν – κοντά στη λάμπα, ενώ αυτός καθόταν σε μια πολυθρόνα βυθισμένη στο σκοτάδι. Μπορούσε έτσι να βλέπει τη φυσιογνωμία του επισκέπτη και να σπουδάζει την έκφραση της, χωρίς εκείνος να του δείχνει παρά τα δύο στρογγυλά και μεγάλα γυαλιά των ματιών του μέσα στη σκιά.

          Τη λάμπα αυτή τη γνώρισα κι εγώ όταν σ΄ ένα ταξίδι που έκανα πρόπερσι στην Αίγυπτο πήγα να επισκεφθώ τον Καβάφη.

          Μου άνοιξε την πόρτα ένας μαύρος υπηρέτης και βρέθηκα σ΄ ένα διαμέρισμα βυθισμένο στο σκοτάδι. Ο διάδρομος ήταν ένα ρεύμα σκοταδιού, κι ο ίδιος ο υπηρέτης που μ΄ οδηγούσε γλιστρούσε σαν φάντασμα. Το λίγο, το αμυδρό φως που έβγαινε από ένα πλάγιο δωμάτιο που βρισκόταν κάπως μακριά έκανε πιο μυστηριώδες ακόμα το σκοτάδι. Είχα την εντύπωση ότι ήμουν στο διαμέρισμα ενός ήρωα φανταστικού διηγήματος του Όφφμαν…

          Ο Καβάφης που με δέχτηκε είχε μια περίεργη φυσιογνωμία, τη φυσιογνωμία μιας παλιάς λιθογραφίας που είχε κατέβει από το κάδρο της. Όσο λιγοστό κι αν ήταν το φως του γραφείου του, έβλεπα ένα πρόσωπο ρυτιδωμένο, αλλά που είχε συγχρόνως κάτι το άγριο. Δεν ήταν το πρόσωπο ενός ηλικιωμένου ανθρώπου που νέαζε ακόμα, αλλά ενός παιδιού που είχε γεράσει. Στη φυσιογνωμία αυτή, τα μεγάλα στρογγυλά γυαλιά με σκελετό ταρταρούγας που φορούσε, κι ένα ιδιόρρυθμο κολάρο παλιάς εποχής, υπέβαλλαν αόριστες ομοιότητες με ιστορικά πρόσωπα του παρελθόντος. Διερωτόμουν αν είχα μπροστά μου το Θιέρσο ή τον Κοραή…Παράξενος ακόμα ήταν κι ο τόνος της φωνής του. Μιλούσε αργά σαν να υπαγόρευε, με απηχήσεις βαριές και μπάσες, αλλά συγχρόνως και με οξείες παρατονίες. Ήταν μια φωνή που θύμιζε τη φωνή εφήβων, στην οποία διασταυρώνονται το παιδί που ήταν και ο άντρας που παν να γίνουν. Σ΄ όλα αυτά προσθέτονταν και μια άλλη ιδιορρυθμία : της προφοράς του, μιας δυνατής αγγλικής προφοράς που ο Καβάφης είχε διατηρήσει από τις νεανικές σπουδές του στην Αγγλία…

          Απ΄ όλα αυτά εντούτοις, έλειπε η ιδιαίτερη εκείνη φιλαρέσκεια που τόσο είχαν τονίσει οι επισκέπτες του. Δεν είχα δηλαδή το αίσθημα ότι ο Καβάφης απέφευγε να δειχτεί μέσα στο φωτεινό κύκλο της λάμπας του. Η λάμπα απεναντίας, προσδιόριζε – για μένα – καλύτερα τον ποιητή. Ήταν σαν ένα επί πλέον ωραίο ποίημα του. Περισσότερο ακόμα ήταν σαν μια σύνθεση της ποίησης του. Είχε τη λιτότητα εκείνης, την εσωτερικότητα, τη στοχαστικότητα της, τη συγκρατημένη της μελαγχολία, κι εκείνον τον τόνο του παρελθόντος που αποτελούσε την ουσιώδη της ατμόσφαιρα. Όχι, η λάμπα δεν έκρυβε τον Καβάφη. Εκείνο όμως που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι η ψυχή του Καβάφη κρατούσε χαμηλωμένο το φως της, όπως η λάμπα του, ότι αν ο Καβάφης διατηρούσε κάτι μ΄ επιμέλεια στη σκιά, δεν ήταν το πρόσωπο του, αλλά τη μορφή της ψυχής του.

          Όχι ότι ήταν ψυχρός με τον επισκέπτη του ή λιγόλογος. Απεναντίας, τον δεχόταν μ΄ εγκαρδιότητα και με αναφωνήσεις χαράς, του σέρβιρε επανειλημμένως ουίσκι και μεζέδες, αστειευότανε, ήτανε ομιλητικός και γενικά του έδινε το κολακευτικό συναίσθημα ότι η παρουσία του, του ήταν εξαιρετικά αγαπητή. Ωστόσο, χωρίς όλ΄ αυτά να είναι προσποιητά εκ μέρους του ποιητή, τα αισθανόμουν σαν έναν φράχτη που ύψωνε μεταξύ μας για να μ΄ εμποδίσει να πλησιάσω την ψυχική του περιοχή, σαν μία εξωτερική οικειότητα που μου προσφερόταν ως ικανοποίηση για την άρνηση μιας οικειότητας εσωτερικότερης¨.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

 

 

ΠΛΑΝΟΔΙΟΙ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ ΜΙΚΡΟΠΩΛΗΤΕΣ

 

          Με καταγωγή από την αρχαιότητα οι Αιγύπτιοι πλανόδιοι μικροπωλητές απεικονίστηκαν ήδη από τα μέσα του 19^ου αιώνα σε φωτογραφίες, όπως αυτή του 1865 που η του δρόμου πραμάτεια τους ήταν μούμιες, αφού τότε η Αιγυπτιομανία είχε κατακλύσει την Ευρώπη και όχι μόνο.

          Παράλληλα, κυκλοφορούσαν ευρέως καρτ-ποστάλ με πλανόδιους πωλητές κάθε λογής : Φαγητό, κέικ, γλυκά, νερό, κανάτες, καφές, πορτοκάλια, χουρμάδες, λεμονάδα, ζαχαροκάλαμα, κοτόπουλα, μαντολάτο, πίτες, αργισούς, αυγά, φασόλια, ραπανάκια, σερμπέτια πωλούνταν στους δρόμους των αιγυπτιακών πόλεων πλάι σε σαλτιμπάγκους και ζητιάνους.

          Κι αυτή η μακρά αλυσίδα φτάνει ως τις μέρες μας που σε κάθε γωνιά μπορεί κάποιος να συναντήσει πληθώρα πλανόδιων πωλητών να πουλάνε τα πάντα, από δροσιστικά ποτά μέχρι ρούχα και χειροποίητα αντικείμενα, γινόμενοι βασικό στοιχείο της καθημερινής ζωής στην Αίγυπτο. Και μάλιστα απευθύνονται σε όλους : Από τους μαθητές που αναζητούν μια λεμονάδα για να δροσιστούν από την κάψα της μέρας, μέχρι τις νοικοκυρές που επιστρέφοντας από τη δουλειά αναζητούν τρόφιμα για την προετοιμασία του οικογενειακού δείπνου.

          Στους πολυσύχναστους και πολύβουος δρόμους της Νειλοχώρας, οι έμποροι πουλάνε σε κάρα ή πάγκους προϊόντα αγροκτημάτων και ανάλογα ειδικεύονται σε λαχανικά, όπως κρεμμύδια, αγγούρια, ντομάτες, σκόρδα και λεμόνια, είτε σε φρούτα, όπως φραγκόσυκα, γκαουάφες, μάνγκο και καρπούζια.

          Επίσης, στο πίσω μέρος αγροτικών αμαξιών ή σε αραμπίες δεξιοτέχνες πωλούν τις χειροτεχνίες τους, όπως υφαντές από άχυρο τσάντες, πήλινες κανάτες ή ολάλ, ορειχάλκινα πιάτα, ασημένια δαχτυλίδια και φανάρια.

          Ακολουθεί το πασίγνωστο αιγυπτιακό street food, από γευστικό κόσαρι μέχρι νόστιμα σάντουιτς, που πωλούνται σε ξύλινα καρότσια σε κάποια γωνιά του δρόμου και συνήθως είναι περιτριγυρισμένα από πεινασμένους πελάτες. Πλάι τους συμβιώνουν και οι πωλητές των δροσερών ποτών, δηλαδή χυμών γλυκόριζας (ερκ σους), χαρουπιού (κχαρούμπ), ιβίσκου (καρκαντέ) και ζαχαροκάλαμου (ασίρ άσαμπ).

          Τέλος, στις υπαίθριες αγορές ρούχων που συχνά εκτείνονται σε ολόκληρους δρόμους, προσφέρεται μια ποικιλία από διαφορετικά είδη ρούχων, όπως πιτζάμες, παιδικά και χιτζάμπ. Η υφασμάτινη πραμάτεια των μικροπωλητών αυτών απλώνεται σε πάγκους ή κρεμιέται σε ξύλινα ράφια για να τραβά την προσοχή.

          Αν λοιπόν επισκεφτείτε την Αίγυπτο, είτε είστε Αιγυπτιώτης με τις μνήμες των μικροπωλητών των μικράτων σας, είτε Ελλαδίτες τουρίστες, μην παραλείψετε να επισκεφτείτε κάποιον πλανόδιο μικροπωλητή, όχι μόνο για να τους υποστηρίξετε, αλλά κυρίως για να απολαύσετε την ομορφιά ή την γεύση των αιγυπτιακών προϊόντων.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΟ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ

          Διακόσια χρόνια έχουν περάσει και οι πηγές – αγγλικές, αιγυπτιακές, ελληνικές – έχουν θολώσει τα νερά του ιστορικού Νείλου. Γι΄ αυτό η προσπάθεια ανασύστασης του ελληνικού ταχυδρομικού παρελθόντος στην Αίγυπτο είναι ιδιαιτέρως δύσκολη. Ας κάνουμε όμως μια προσπάθεια :

Η σύγχρονη αιγυπτιακή ταχυδρομική υπηρεσία ξεκίνησε τη λειτουργία της όταν ο Carlo Meratti, ένας Ιταλός που ζούσε στην Αλεξάνδρεια, ίδρυσε ένα ταχυδρομείο για την αποστολή και λήψη επιστολών από και προς χώρες του εξωτερικού, ήδη από το 1821. Μετά την αναχώρηση του Meratti, ο ανιψιός του Tito Chini με το φίλο του Giacomo Muzzi ανέλαβαν και αναβάθμισαν την υπηρεσία, ονομάζοντας την Europea Posta, αρχίζοντας παράλληλα την αποστολή, λήψη και παράδοση αλληλογραφίας από την κυβέρνηση και τους ιδιώτες.

Επειδή όμως αυτή η ταχυδρομική υπηρεσία ήταν ακόμη στα σπάργανα και δεν ήταν σε θέση να εξυπηρετήσει τα μετά του εξωτερικού συμφέροντα, αλλά ούτε και αναγνωριζόταν από τη Διεθνή Ταχυδρομική Ένωση της Γενεύης, όντας απλά μία προνομιούχα ιδιωτικής φύσεως επιχείρηση, έξι διαφορετικές χώρες και συγκεκριμένα η Αυστρία, η Γαλλία, η Μεγάλη Βρετανία, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ρωσία, λειτούργησαν εκτός των εδαφικών τους επικρατειών ταχυδρομεία στην Αίγυπτο και ιδιαίτερα σε Αλεξάνδρεια και Πορτ-Σάιτ.

Ως προς την Ελλάδα, μετά την αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας, η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχώρησε στο ελληνικό κράτος το δικαίωμα ν΄ ανοίγει προξενεία σε οθωμανικά εδάφη, στα οποία υπαγόταν τότε τυπικά και η Αίγυπτος. Τα προξενεία αυτά είχαν το προνόμιο να διατηρούν δικές τους ταχυδρομικές υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση των πολιτών τους

Παράλληλα, λόγω της εκρηκτικής ανάπτυξης της ελληνικής παροικίας στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο, η ανάγκη για ασφαλή και γρήγορη επικοινωνία με την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά οδήγησε το νεοσύστατο από τον Ιωάννη Καποδίστρια ¨Γενικόν Ταχυδρομείον¨ να επεκταθεί και εκτός συνόρων

Έτσι λοιπόν, η ίδρυση του πρώτου ελληνικού ταχυδρομικού γραφείου στην Αίγυπτο πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο του 1833 στην Αλεξάνδρεια. Αυτό το γραφείο αποτέλεσε τη δεύτερη ξένη ταχυδρομική υπηρεσία που λειτούργησε ποτέ στο αιγυπτιακό έδαφος, αφού είχε προηγηθεί εκείνης της Βρετανίας στα 1831-32. Το γραφείο βρισκόταν στην οδό Μοσκέ Ατταρίν, μεταξύ του Καφέ Αμέρικα και του Μπαζάρ Μινέρβα.       

Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, τα γράμματα δεν έφεραν γραμματόσημα (καθώς δεν είχαν εφευρεθεί ή εισαχθεί ακόμα). Η αλληλογραφία σφραγιζόταν με ειδικές προξενικές ή ταχυδρομικές σφραγίδες και τα τέλη πληρώνονταν κατά την παραλαβή. Όταν η Ελλάδα εξέδωσε τα πρώτα της γραμματόσημα το 1861 – τις περίφημες ¨Μεγάλες Κεφαλές του Ερμή¨ –  αυτά στάλθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν κανονικά στο ελληνικό ταχυδρομείο της Αλεξάνδρειας. Οι επιστολές που έφευγαν από την Αίγυπτο ακυρώνονταν με τη χαρακτηριστική σφραγίδα του ελληνικού γραφείου της Αλεξάνδρειας : Συνήθως ο αριθμός ¨97¨ μέσα σε ρομβοειδές πλαίσιο με κουκκίδες. Μετά το 1866, όταν πλέον και η Αίγυπτος εξέδωσε δικά της γραμματόσημα, εμφανίστηκαν σπάνιοι φάκελοι που έφεραν ταυτόχρονα αιγυπτιακά και ελληνικά γραμματόσημα, με τα αιγυπτιακά για τη διαδρομή εντός Αιγύπτου και τα ελληνικά για το ταξίδι με το πλοίο προς την Ελλάδα

Η λειτουργία του ελληνικού ταχυδρομείου στην Αίγυπτο τερματίστηκε οριστικά στις 31/12/1881. Η διακοπή αυτή οφειλόταν στην ίδρυση της Παγκόσμιας Ταχυδρομικής Ένωσης (UPU) το 1874, στην οποία η Ελλάδα ήταν ιδρυτικό μέλος και η Αίγυπτος προσχώρησε το 1875. Η UPU προέβλεπε ότι η εγχώρια ταχυδρομική αρχή κάθε χώρας αναλάμβανε πλέον τη διεθνή αλληλογραφία, καθιστώντας τα ξένα προξενικά ταχυδρομεία περιττά. Σταδιακά, όλα τα ξένα γραφεία έκλεισαν, με το ελληνικό να παραδίδει τη σκυτάλη στις αιγυπτιακές ταχυδρομικές υπηρεσίες.

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΤΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΑ ΜΙΚΡΑΤΑ ΤΟΥ G. MOYSTAKI

Είναι γνωστή η πορεία του Αιγυπτιώτη τραγουδοποιού Γιόζεφ Μουστακί που ως ¨Μέτοικος¨ κατέκτησε υψηλές μουσικές κορυφές όχι μόνο στη Γαλλία, μα και σ΄ ολόκληρο τον κόσμο, τραγουδώντας ο ίδιος ή γράφοντας τραγούδια για μορφές όπως η Εντίθ Πιαφ, η Δαλιδά, η Μπριζίτ Φοντέιν και ο Χέρμπερτ Παγκανί. Ο Γιόζεφ που όταν πήγε το 1951 στο Παρίσι και μαγεύτηκε από τον Ζωρζ Μπρασέν άλλαξε το όνομα του σε Ζωρζ…

 Είχε γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια το 1934 από Έλληνες Κερκυραίους γονείς εβραϊκής καταγωγής, τον Νεσσίμ και τη Σάρα, που διατηρούσαν βιβλιοπωλείο στην κοσμοπολίτικη πόλη. Στο σπίτι όλοι μιλούσαν ιταλικά, ενώ λόγω της γαλλικής κουλτούρας των γονιών του, γράφτηκε με τις δύο αδελφές του σε γαλλική σχολή, κι έτσι στο σχολείο μάθαινε γαλλικά και στους δρόμους αραβικά.

          Για την οικογένεια του γράφει πως ο παππούς Γκιουζέπε, από την πλευρά του πατέρα του, με ρίζα Κερκυραϊκή, είχε γεννηθεί στην Πόλη και ήταν πλανόδιος ράπτης, σπεσιαλίστας στα έτοιμα κεντητά γιλέκα. Αυτός ήταν και ο πρώτος που εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια. Από την πλευρά της μητέρας του, ο παππούς Σαμουήλ, είχε πάει στην Πόλη του Αλέξανδρου γυρεύοντας άσυλο αφού ξέφυγε από ένα από τα σπανιότατα πογκρόμ που γίνηκαν στην Ελλάδα. Ο δε πατέρας του Νεσσίμ, όπως καταγράφει ο ίδιος, είχε φτιάξει με τη δύναμη της πυγμής του ένα από τα πιο όμορφα βιβλιοπωλεία της Μέσης Ανατολής, την ¨Πόλη του Βιβλίου¨.

          Σε κάθε του συνέντευξη τόνιζε πως : ¨Έχω γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια κι έτσι έχω μια ιδιαίτερη ευαισθησία σε ότι ελληνικό έφεραν και έσπειραν οι Πτολεμαίοι στη γενέτειρα μου. Είμαι Έλληνας από πατέρα, μητέρα και παππού, με ρίζες στη Μικρά Ασία, τα Ιωάννινα, τη Ζάκυνθο και την Κέρκυρα. Η Αλεξάνδρεια, αν και μου χάρισε τον κοσμοπολιτισμό των Πτολεμαίων, με απομάκρυνε από την ελληνικότητά μου¨.

          Τότε λοιπόν, τον καιρό του Β΄π.π., κάθε μέρα οι Γερμανοί βομβάρδιζαν την Αλεξάνδρεια, η οποία, υπό αγγλική διοίκηση, ήταν ένα στρατηγικό σημείο. Οι δρόμοι της πλημμύριζαν από στρατιώτες της Κοινοπολιτείας που είχαν πάει με άδεια πριν μεταφερθούν για να πολεμήσουν στο λιβυκό μέτωπο. Αυτοί οι στρατιωτικοί – ξανθοί, νέοι, κομψοί μέσα στη βρετανική στολή τους – γέμιζαν τις τσέπες του μικρού Γιόζεφ με σοκολάτες και κορνμπήφ, κι εκείνος ως αντάλλαγμα τους οδηγούσε κατά μήκος της πόλης στην απαγορευμένη συνοικία, το ¨καμπακίρ¨, απολαμβάνοντας κι αυτός τη μεθυστική μυρωδιά των πορνών που τον φίλευαν ζαχαρωτά και χαμόγελα…

          Στο βιβλίο με τις θύμησες του υπό τον τίτλο ¨Τα κορίτσια της μνήμης¨ γράφει χαρακτηριστικά για την πόλη της καρδιάς του : ¨Η Αλεξάνδρεια μ΄ άνοιξε στον κόσμο, στις γλώσσες και στις πίστεις. Ποιον ξενιτεμό μπορεί να δοκιμάσει, περιδιαβαίνοντας τον κόσμο, αυτός που έζησε τη σχολική του ηλικία σ΄ αυτήν την πόλη, όπου η ίδια τάξη συγκέντρωνε όλα τα έθνη, τις κουλτούρες και τις υπάρχουσες θρησκείες ; Όπου μιλιόταν η ¨Αλεξανδρινή¨, φυσική εσπεράντο, αμάλγαμα των ιδιωμάτων του πλανήτη ; Όπου γιόρταζαν τις γιορτές της κάθε εκκλησίας ;¨, Η τρυφερότητα, η φιλοξενία, το χιούμορ με ανέθρεψαν και με πότισαν όσο και οι τηγανίτες από κουκιά και ο χυμός των χαρουπιών. Οι πλύστρες οι καθισμένες ανακούρκουδα με τα άσπρα και γεμάτα μπούτια, η γεμάτη υποσχέσεις σκιά ανάμεσα στα πόδια τους, η πονηρή τους έκφραση όταν τις κοίταζα επίμονα, παραμένουν ζωντανές στην ερωτική μου φαντασία. Πώς να ξεχάσω τη φιλήδονη ευμένεια του χονδρού έμπορου ζαχαρωτών με τις ασελγείς χειρονομίες, που μ΄ άφηνε να παίρνω λίγες καραμέλες, με αντάλλαγμα ένα λαθραίο χάδι ; Θεματοφύλακας μια χιλιόχρονης σοφίας, η Αλεξάνδρεια δέχτηκε τις μεταναστεύσεις, ανέχτηκε τις κατοχές, μ΄ ένα χαμογελαστό φλέγμα. Βγήκε πιο πλούσια απ΄ αυτές¨…

          Κι η παιδική ζωή κυλά, κι ο πιτσιρικάς τρέχει με τους φίλους του στο δρόμο για να πάει να κλέψει, να τρυπώσει τζάμπα στα σινεμά, να κρεμαστεί απ΄ τα τραμ, να μαζέψει προφυλακτικά στη πλαζ για να τα στεριώσει μετά στα αμαξάκια με τα άλογα που περιέφεραν τους Άγγλους στρατιώτες με τις καλές του τα βράδια. Στην Αλεξάνδρεια που βγαίνει απ΄ τον πόλεμο, οι φίλοι συχνάζουν στα άδεια οικόπεδα, στις πολύβουες πλατείες, στο δρόμο, στο λιμάνι, στους στρατώνες, στις πλούσιες ή λαϊκές συνοικίες, στα καφενεία, στους κήπους, στην έρημο… Μια ζωή γεμάτη ζαβολιές και αθώες επιθέσεις σε στρατιώτες, αστούς, τουρίστες, αφέντες, συμμορίες, υπηρετριούλες, μαθήτριες και καρακόληδες… Πολλοί μάλιστα από αυτούς βρήκαν αργότερα μια θέση στον ήλιο χάρις σ΄ αυτά τα ¨προσόντα¨ που είχαν αποκτήσει στην τότε Αλεξάνδρεια…

          Και καταλήγει ο μελωδικός καταγραφέας της μνήμης : ¨Η Αίγυπτος, η γη της Αλ Χημείας, ήξερε να δίνει στα παιδιά της το χάρισμα να μεταμορφώνουν το ντενεκέ σε χρυσάφι, τα δάκρυα σε χαμόγελο, ενώ στόλισε με μεγαλείο τους πιο φτωχούς και με σοφία τους αγράμματους. Η γέννηση μου εκεί μου επέτρεψε να πάρω κι εγώ ένα μικρό κομμάτι από το γλυκό, έναν κόκκο από το εξαιρετικό της μέτρο¨…

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΑ ΤΑΞΙ

 

          Συνηθισμένοι στα γαϊδουράκια και στις καμήλες, όταν αντίκρισαν οι Αιγύπτιοι το πρώτο αυτοκίνητο φυσικό ήταν να πιστέψουν πως οδηγούταν από δαιμόνια. Ήταν το 1890 όταν ο εγγονός του Χεδίβη Ισμαήλ, πρίγκιπας Αζίζ Χασάν, επιστρέφοντας από τις σπουδές του στη Γερμανία έφερε ένα γαλλικής κατασκευής De Dion-Bouton, με το οποίο το 1904 πραγματοποίησε τη διαδρομή Κάιρο-Αλεξάνδρεια σε 10 ώρες.

          Ως το τέλος του 1905 στο Κάιρο υπήρχαν 110 αυτοκινούμενα οχήματα και 56 στην Αλεξάνδρεια, την πόλη όπου στα 1907-1908 δημιουργήθηκε και η πρώτη εταιρία ταξί με αυτοκίνητα Unit.

          Σήμερα κυκλοφορούν στην Αίγυπτο 10.000.000 αυτοκίνητα, από τα οποία τα 300.000 είναι ταξί.

          Στο Κάιρο ασπρόμαυρα, κιτρινόμαυρα στην Αλεξάνδρεια, ασπροπράσινα στο Δαμανχούρ… Χωρίς ιδιαίτερο λόγο…Την άδεια τη δίνει το Κυβερνείο και κάθε τοπική αρχή παρακολουθεί τον δικό της στόλο. Άρα αυτή ρυθμίζει και το χρώμα, τα κόμιστρα και τη νομιμότητα, αν και πάμπολλα είναι τα ιδιωτικά αυτοκίνητα που μεταφέρουν πελάτες… Πάντως, πολύ πριν την εμφάνιση του GPS, η εδαφική αναγνωρισιμότητα γινόταν από το χρώμα, κι έτσι ένα ταξί από τη Μίνια, αν κυκλοφορούσε για μεγάλο χρονικό διάστημα στο Κάιρο γινόταν αμέσως αντιληπτό… Το ίδιο όμως συμβαίνει και σε άλλες χώρες όπως το Μεξικό, το Μαρόκο, η Κίνα… Αλλά το κιτρινόμαυρο Lada με θέα τη θάλασσα πάντα θα στέλνει το νου στην Αλεξάνδρεια, γι΄ αυτό και προτιμάται από τους κινηματογραφιστές.

          Το 2015 εμφανίστηκε το ροζ επειδή μια μελέτη του ΟΗΕ ανέφερε πώς περισσότερο από το 99% των Αιγυπτίων γυναικών είχαν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση και έτσι το χρώμα αυτό στα ταξί για πρώτη φορά επιλέχτηκε για την κοινωνική του σημασία και όχι για τη διοικητική του λειτουργία.

          Παρότι τα λευκά Kia και τα Hyundai καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο τους δρόμους, τα παλιά Peugeot 504 και Fiat 125 συνεχίζουν να αποτελούν τα κορυφαία ταξί της συλλογικής αιγυπτιακής μνήμης.

          Υπάρχουν 90.000 ταξί μόνο στο Κάιρο με τα αυτοκίνητα να μην διακρίνονται πλέον από τα ιδιωτικά. Μπορεί στην Μάρσα-Ματρούχ να είναι γαλάζια με λευκά και στην Ισμαηλία λευκά με πορτοκαλί, μα πλέον ο κόσμος κοιτά την κουκίδα της εφαρμογής στο κινητό και δεν ψάχνει πια το χρώμα τους… Αλλά η Uber δεν θα μπει ποτέ στις καρδιές του Αιγύπτιου πελάτη, μας ίσως ούτε των ταξιτζήδων…

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΝΙΚΟΥ ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗ

Η ενδελεχής και πολύχρονη έρευνα οδήγησε το συγγραφέα πίσω στο 1924 όταν και συναντούμε τις πρώτες προσπάθειες δημιουργίας συλλόγων αιγυπτιώτικου ενδιαφέροντος, για να κατευθυνθούμε σιγά-σιγά στο 1933 οπότε και αρχίζει – υπό άλλη επωνυμία τότε – η μακρόχρονη και σημαντική ιστορική διαδρομή του Συνδέσμου Αιγυπτιωτών Ελλήνων, ενός κορυφαίου στο είδος του σωματείου στην Ελλάδα.

O Σ.Α.Ε. έχει διανύσει αισίως λοιπόν, μία μεγάλη και ιστορική διαδρομή, μία διαδρομή πλούσια σε δράση και προσφορά, η οποία και της άξιζε να καταγραφεί.

Έτσι, στο 47^ο πόνημα αυτό του Ιστορικού του Αιγυπτιώτη Ελληνισμού Νίκου Νικηταρίδη, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ¨Τάδε Έφη¨, σκιαγραφήθηκαν οι βασικοί ιστορικοί σταθμοί αυτής της πορείας, με την προσθήκη αρκετών φωτογραφιών και σπάνιου αρχειακού υλικού ώστε να γίνει περισσότερο ελκυστικό στον Αιγυπτιώτη και Ελλαδίτη αναγνώστη.

 

ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Σύμφωνα με το αιγυπτιακό Υπουργείο Μετανάστευσης, ο αριθμός των αποδήμων Αιγυπτίων υπολογίζεται στα 14.000.000, από τα οποία περίπου 7.000.000 ζουν σε αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου. Για παράδειγμα στη Σαουδική Αραβία η απογραφή του 2022 κατέγραψε 1.500.000 Αιγυπτίους εργαζομένους.

Σημαντικές όμως αιγυπτιακές κοινότητες, κυρίως από τις τελευταίες δεκαετίες, ζουν σε δυτικές χώρες, π.χ. κάπου 1.000.000 στις ΗΠΑ, 600.000 στον Καναδά, 550.000 στην Ιταλία, 360.000 στη Γαλλία, κτλ., ενώ στην Ελλάδα ο αριθμός τους εκτιμάται στις 25.000. Βέβαια αυτός μπορεί να είναι ένας υποεκτιμημένος αριθμός, αφού λογαριάζει μόνο όσους έχουν καταγραφεί επίσημα ως αιγυπτιακής καταγωγής και όχι όποιον έχει αιγυπτιακές ρίζες, όπως οι δεύτερης γενιάς που διαβιώνουν στην Ελλάδα, διατηρώντας έθιμα, γεύσεις και κουλτούρα.

Οι Αιγύπτιοι της Ελλάδας απασχολούνται κυρίως στην αλιεία, την οικοδομή, τις κατασκευές, τον καθαρισμό, την εστίαση, τη γεωργία, ενώ κάποιοι διατηρούν μικροεπιχειρήσεις, και όλα αυτά με υψηλή επαγγελματική κινητικότητα μεταξύ των θέσεων αυτών, η αναβάθμιση των οποίων εξαρτάται από τη συμμετοχή σε προγράμματα ενσωμάτωσης, την εμπειρία στις τεχνικές ειδικότητες και την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας.

Όντας οι περισσότεροι μουσουλμάνοι, θρησκεύονται σε τεμένη στις μεγάλες πόλεις και σε σχετικά τοπικά κέντρα στις μικρότερες, ενώ οι χριστιανοί Κόπτες κυρίως σε χώρους δανεισμένους από τις ορθόδοξες ενορίες. Σημειώνεται βέβαια πως στους πρώτους η θρησκεία συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα τους, η οποία και εν πολλοίς γίνεται σεβαστή από τους εργοδότες και τον ελληνικό περίγυρο : Προσευχή, νηστείες, θρησκευτικές εορτές, τρόπος ένδυσης, διατροφικοί κανόνες, κ.ά. Ως προς τις ταφές, οι Κόπτες συνεργάζονται με τους ορθοδόξους και χρησιμοποιούν ιδιωτικά γραφεία τελετών που γνωρίζουν τα σχετικά έθιμα τους. Οι μουσουλμάνοι από την άλλη, όπου υπάρχει κοινότητα αναλαμβάνουν τις τελετές οι ιμάμηδες και ενταφιάζονται σε χώρους που σέβονται τις ισλαμικές πρακτικές.

Στις μεγάλες πόλεις, οι αιγυπτιακές κοινότητες διοργανώνουν πολιτιστικές, γαστρονομικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις, συμμετέχουν σε διαπολιτιστικά φεστιβάλ και συνεργάζονται με πολλές ΜΚΟ για να παρουσιάσουν την κουλτούρα τους. Στην καθημερινότητα τους υπάρχουν τα μικρά εστιατόρια και τα καφενεία όπου συζητούν, καπνίζουν ναργιλέ και βλέπουν δορυφορική τηλεόραση, σε ιδιωτικές εορτές παίζονται αραβικά τραγούδια και παραδοσιακή αιγυπτιακή μουσική, διοργανώνονται άτυπα πρωταθλήματα ποδοσφαίρου, κ.ά. Υπάρχουν δε και συλλογικότητες που λειτουργούν ως πολιτιστικά σωματεία, θρησκευτικές εστίες και δίκτυα επαγγελματικής βοήθειας, όπως για παράδειγμα η ¨Ελληνο-Αιγυπτιακή Κοινότητα¨ και η ¨Αιγυπτιακή Κοινότητας Ελλάδας¨.

Ιδιαίτεροι αγαπητοί οι Αιγύπτιοι στους Έλληνες και κυρίως στους Αιγυπτιώτες, επισκέπτονται συχνά εστιατόρια τους με αιγυπτιακή κουζίνα, καθώς και παντοπωλεία τους, όπως το ¨Κλεοπάτρα¨ στο κέντρο των Αθηνών.

Τέλος, πηγαίνοντας αρκετά χρόνια πίσω και συγκεκριμένα την 1/7/1968, ας δούμε τι έγραφε σχετικά στον αλεξανδρινό ¨Ταχυδρόμος¨ ο Μαν. Γιαλουράκης :

¨Οι Αιγύπτιοι που εργάζονται σε αστικές οικογένειες επαναπατρισθέντων, διαρκώς πληθύνονται. Τους συναντάμε συχνά στους κεντρικούς δρόμους να μιλούν τη γλώσσα τους και τακτικότατα κάθε βράδυ σ΄ ένα μικρό καφενείο της οδού Κανάρη. Η αιγυπτιακή αυτή παροικία απολαμβάνει γενικής συμπάθειας και πολλά μάλιστα μέλη της έχουν ιδιαίτερη επιτυχία στο ωραίο φύλο… Αλλά εκείνο που αποτέλεσε έκπληξη για πολλούς είναι η απόφαση τους να ιδρύσουν σωματείο. Έτσι, η Αθήνα δεν θ΄ αργήσει να αποκτήσει και οργανωμένη Αιγυπτιακή Αδελφότητα κατά το πρότυπο των Ελληνικών της Αιγύπτου.

Ας σημειωθεί με την ευκαιρία, ότι οι Αιγύπτιοι των Αθηνών αμείβονται ικανοποιητικά, πολλοί δε, μιλούν την ελληνική με ευχέρεια, αν και προτιμούν πάντοτε να συνδιαλέγονται στη γλώσσα τους. Οι περισσότεροι είναι Αλεξανδρινοί, ¨σκανταράνι¨, όπως σας τονίζουν με υπερηφάνεια. Οι Αιγυπτιώτες τους έχουν μάλιστα ιδιαίτερη αδυναμία. Είναι κι αυτοί ¨απόδημοι¨, όπως ουσιαστικά εξακολουθούν να παραμένουν κι εκείνοι¨.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ