Η ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ε΄ ΣΤΟ ΚΑΪΡΟ ΤΟΥ 1939

 

Στις 2/3/1939 ο Καρδινάλιος Πατσέλι εκλέχτηκε στο Βατικανό Πάπας με το όνομα Πίος ο Β΄. Την επόμενη μέρα, σε ηλικία μόλις 63 ετών, πέθανε ξαφνικά στο Κάιρο ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Νικόλαος Ε΄.

Ο εκλιπών Πατριάρχης, τέως Μητροπολίτης Ερμουπόλεως (Τάντας) και πρώην Νουβίας είχε γεννηθεί στα Ιωάννινα το 1876. Σπούδασε στη Ζωσιμαία Σχολή, τη δε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αριστεύσας και βραβευθείς. Επί δεκαετία εργάστηκε στη Ζωσιμαία Σχολή ως καθηγητής και ιεροκήρυκας της πόλης, ενώ διοργάνωσε θρησκευτικά σωματεία, κυριακά σχολεία, κτλ.

Χειροτονήθηκε από τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Φώτιο διάκονος, πρεσβύτερος και Μητροπολίτης Νουβίας το 1918, παραμένοντας ευδοκίμως στην επαρχία του για 9 χρόνια. Προήγαγε τα συμφέροντα της Κοινότητας Χαρτούμ, προήδευσε της Εφορίας των Κοινοτικών Σχολών, ίδρυσε Οικοτροφείο, κράτησε ζωηρό το θρησκευτικό και εθνικό φρόνημα του ελληνισμού του Σουδάν και καλλιέργησε λαμπρές σχέσεις με τις εκεί ξένες αρχές, εκκλησιαστικές και πολιτικές, συνέγραψε δε και την ιστορία του Ελληνισμού της χώρας.

          Μετά την εκλογή του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Μελέτιου, συνεργάστηκε μ΄ αυτόν στην Αρχιγραμματεία και στην αναδιοργάνωση των διαφόρων υπηρεσιών και γραφείων του Πατριαρχείου.

Το 1927 μετατέθηκε στη Μητρόπολη Ερμουπόλεως, όπου και εργάστηκε όπως στο Σουδάν, με ζηλευτή αρμονία με τους Επιτρόπους των Κοινοτήτων, πρωτοστατώντας σε κάθε κίνηση εκκλησιαστική, εθνική, κοινοτική, κοινωνική και φιλανθρωπική. Και εκεί του ανατέθηκε η ανώτατη εποπτεία των Κοιντικών Σχολών Τάντας.

          Αντιπροσώπευσε το Πατριαρχείο στα Παγχριστιανικά Συνέδρια περί Ενώσεως Εκκλησιών στη Γενεύεη (1920), σε Λωζάννη (1923) σε Λονδίνο και σε Στογχόλμη (1925), συνοδεύοντας τον Πατριάρχη Φώτιο. Απεστάλη στα Ιεροσόλυμα και στην Αντιόχεια για τα ζητήματα του Ημερολογίου και τη διευθέτηση του πατριαρχικού ζητήματος Αντιοχείας.

          Κατά την πατριαρχική εκλογή του 1926 ήταν υποψήφιος των Κοινοτήτων και υπελήφθηκε του επιτυχόντος Πατριάρχη Μελετίου κατά 7 μόνο ψήφους επί 265.

          Ήταν γνώστης της αγγλικής, της γαλλικής και εν μέρει και της αραβικής για τις λειτουργικές ανάγκες. Είχε τιμηθεί με παράσημα από την Ελληνική Κυβέρνηση και με πολεμικά μετάλλια των Βαλκανικών Αγώνων του 1912.

          Η κηδεία του Πατριάρχη έλαβε χώρα στο Κάιρο στις 6/3/1939 και περιγράφηκε ως εξής :

          Επιβλητική και συγκινητική τελέστηκε στο Κάιρο η κηδεία του αλήστου μνήμης Πατριάρχη Νικολάου του Ε΄. Από της 2ας μεταμεσημβρινής τα πλήθη των ορθοδόξων άρχισαν να συρρέουν στο Ναό του Αγίου Νικολάου, πενθίμως διακοσμημένου, για να αποδώσουν τον ύστατο φόρο τιμής στο σκήνωμα του πρόωρα εκλιπόντος Πρωθιεράρχη.

          Από της 2:30 μ.μ. άρχισαν να προσέρχονται οι διάφορες αντιπροσωπείες και τα προεδρεία των ελληνικών οργανώσεων Καΐρου, Αλεξανδρείας και άλλων πόλεων, τα προεδρεία των Ελληνικών Κοινοτήτων, αντιπροσωπείες του επιστημονικού, τραπεζιτικού, εμπορικού και βιομηχανικού κόσμου.

          Ακολούθως, έφτασαν κατά σειρά οι Προξενικές Αρχές Καΐρου και Αλεξανδρείας, ο Ορθόδοξος Κλήρος, το Διπλωματικό Σώμα με επίσημη στολή, οι αρχηγοί των διαφόρων Εκκλησιών, ο εκπρόσωπος του Βασιλέως και ο της Αιγυπτιακής Κυβερνήσεως και τέλος η Ιερά Σύνοδος των Μητροπολιτών του Θρόνου.

          Την 3^η απογευματινή άρχισε κατανυκτικότατα ψαλλόμενη η νεκρώσιμη ακολουθία, χοροστατούσης ολόκληρης της Ιεράς Συνόδου, φέροντος το πένθος του εκ των αρχαιοτέρων Μητροπολιτών του Θρόνου Αγίου Τριπόλεως.

          Αμέσως μόλις ψάλθηκε η νεκρώσιμη ακολουθία, εξεφώνησε επικήδειο ο Πατριαρχικός Επίτροπος Μητροπολίτης Αξώμης Νικόλαος.

          Μετά το πέρας της ακολουθίας, οι επίσημοι εξήλθαν του Ναού και κατέλαβαν τις ορισμένες από το πρόγραμμα θέσεις τους. Της όλης πομπής ηγούταν η έφιππη αστυνομία, τμήματα Ναυτοπροσκόπων, Λυκόπουλων, Ελληνίδων Οδηγών Καΐρου, Ηλιουπόλεως, Αλεξανδρείας και άλλων πόλεων, η μουσική των Προσκόπων και μετά από αυτή αντιπροσωπευτικές ομάδες μαθητών και μαθητριών των διαφόρων Κοινοτικών Σχολείων, τμήματα νοσοκόμων, ομάδα ορφανών του Σπετσεροπουλείου, αντιπρόσωποι Συλλόγων και Σωματείων Καΐρου, Αλεξανδρείας και άλλων πόλεων, το καθηγητικό και διδασκαλικό Σώμα των Κοινοτικών Σχολείων και η μουσική της Ελληνικής Φιλαρμονικής Καΐρου.

          Ακολουθούσαν ο Σταυρός, τα εξαπτέρυγα και οι οθόνες, εκ των οποίων την πρώτη είχε ο Πρόεδρος της Κοινότητας Καΐρου Π. Μπελλένης, ο Ρούσος και ο Ραδ. Ραδόπουλος αντιπροσωπεύοντας την Κοινότητα Αλεξανδρείας, ο Έλληνες δικαστής Ροϊλός, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Συρορθοδόξων Καΐρου Λοτφάλλας, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Συρορθοδόξων Αλεξανδρείας Σαάμπ Βασέλη και ο ανώτερος κυβερνητικός υπάλληλος Σάκαλι βέης, τη δε δεύτερη ο Μαρτίνης αντιπροσωπεύοντας την Κοινότητα Χαρτούμ, ο Πρόκος Πρόεδρος της Κοινότητας Ιμπραημίας, ο Δρ. Ντεμπάς και ο Νταάμπ.

          Έπετο μακρά σειρά του ξένου και ορθόδοξου Κλήρου, την οποία έκλεινε η Πατριαρχική Ποιμαντορική ράβδος (χαζράνι) βασταζόμενη από τον πατέρα Χριστόφορο.

          Ακολουθούσε η Ιερά Σύνοδος περιστοιχίζουσα τη σορό, η οποία ήταν σε νεκροφόρα άμαξα συρόμενη από δύο μόνο ίππους. Η όλη διάταξη και εμφάνιση ήταν απλή, αλλά πολύ επιβλητική.

          Τη νεκροφόρα άμαξα περιστοίχιζε τιμητική φρουρά από διπλό στίχο Προσκόπων και απλό στίχο αστυφυλάκων, πίσω δε από το φέρετρο ερχόταν ο φέρων το πένθος Άγιος Τριπόλεως συνοδευόμενος από τον εκπρόσωπο του Βασιλέως Τεϋμούρ Βέη και του εκπρόσωπου της Αιγυπτιακής Κυβέρνησης. Μετά από αυτούς το Διπλωματικό και Προξενικό Σώμα, αξιωματικοί και αξιωματούχοι, Δικαστές και ανώτεροι Κυβερνητικοί υπάλληλοι, αντιπρόσωποι των Ελληνικών Κοινοτήτων όλων σχεδόν των αιγυπτιακών πόλεων, πολλές κυρίες, επιστήμονες, έμποροι, τραπεζίτες, βιομήχανοι, κτλ. Την όλη παράταξη έκλειναν Πρόσκοποι και τέλος έφιππη Αστυνομία.

          Η πομπή εκκινήσασα από την προ του Ναού του Αγίου Νικολάου οδό Άζχαρ, διήλθε από την Πλατεία της Βασίλισσας Φαρίντα και δια της οδού του Ταχυδρομείου διήλθε από την Πλατεία Όπερας, ανήλθε στην οδό Αμπντίν, εισήλθε στην οδό Κασρ ελ Νιλ, την Πλατεία Σουάρες και έφτασε μπροστά στο Ελληνικό Κέντρο της Πλατείας Σολιμάν Πασά, ενώ οι οδοί από όπου διήλθε η πομπή ήταν κατάμεστοι κόσμου, όπως επίσης και οι εξώστες και τα παράθυρα των οικιών, όλα δε τα ελληνικά καταστήματα ήταν κλειστά έχοντας μεσίστιες σημαίες.

          Αργά πηγαίνοντας η πομπή, έφτασε στην Πλατεία του Κασρ ελ Νιλ, όπου ο Γενικός Πατριαρχικός Επίτροπος Άγιος Τριπόλεως και οι Συνοδικοί δέχθηκαν τα συλλυπητήρια των επισήμων.

          Ακολούθως το σκήνος του Πατριάρχη οδηγήθηκε στο Ναό του Αγίου Γεωργίου, όπου ψάλθηκε τρισάγιο και τέλος ο μέγας νεκρός, υπό γενική συγκίνηση, τοποθετήθηκε στο παρεκκλήσιο κάτω από την Εκκλησία των Αγίων Τεσσαράκοντα, όπου είχαν εναποτεθεί τα οστά των Πατριαρχών Σωφρονίου, Φωτίου και Μελετίου.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

¨ΤΟ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ¨

ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗ

Δεν υπάρχει καμία πτυχή του επιχειρείν στην Αίγυπτο με την οποία να μην ασχολήθηκαν οι Αιγυπτιώτες Έλληνες. Από τις μεγάλες βιομηχανίες και τις βιοτεχνίες, ως τα εμπορικά καταστήματα και τα εστιατόρια.

Στο ¨Αιγυπτιώτικο Επιχειρείν¨ λοιπόν, το 46^ο πόνημα του Ιστορικού του Αιγυπτιώτη Ελληνισμού Νίκου Νικηταρίδη που κυκλοφόρησαν οι εκδόσεις ¨Τάδε Έφη¨, παρουσιάζονται αυστηρά ενδεικτικά και εν πολλοίς συμβολικά περί τις 1.500 αιγυπτιώτικες επιχειρήσεις και πάμπολλα σχετικά σπάνια αρχειακά και φωτογραφικά τεκμήρια, σε μια προσπάθεια απόδειξης για μία ακόμη φορά της τεράστιας συμβολής των Αιγυπτιωτών στην ανάπτυξη και την πρόοδο της Αιγύπτου.

Φυσικά και ήταν αδύνατον να παρουσιαστούν στο σύνολο τους, τόσο λόγω της χρονικής διάρκειας του 1,5 αιώνα που καταγράφεται έντονη η παρουσία των Ελλήνων στη Νειλοχώρα, όσο και της έκτασης της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας, που δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως επικρατούσε συντριπτικά από αυτή των άλλων ξένων υπηκόων, όσο ακόμη και των ίδιων των Αιγυπτίων εν γένει. Και γι΄ αυτό εξάλλου καλούμε τη φιλόξενη αυτή χώρα του τότε, Αίγυπτο των Ελλήνων.

 

Παραγγείλτε το στο βιβλιοπωλείο σας και ξεφυλλίστε το στις διακοπές σας !

 

ΕΝΑ ΚΟΣΜΗΜΑ-ΣΤΑΔΙΟ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

 

Το Στάδιο της Αλεξάνδρειας, το παλαιότερο στην Αφρική, μετά την ανακαίνιση του έχει γίνει πλέον ένα σημαντικό τουριστικό αξιοθέατο της πόλης, με τον Κυβερνήτη της Αλεξάνδρειας Μωχάμεντ Αλ-Σερίφ, να δηλώνει στην εφημερίδα ¨Al-Ahram¨ ότι ¨το Διεθνές Αθλητικό Στάδιο της Αλεξάνδρειας έχει προστεθεί στον τουριστικό της χάρτη, φιλοξενώντας ομάδες τουριστών, καθώς και ντόπιους επισκέπτες, με στόχο την ανάδειξη της ιστορικής του αξίας. Μαζί με το Βασιλικό Περίπτερο, το στάδιο αποτελεί σημαντικό μέρος της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της πόλης¨.

Ο Αιγυπτιώτης αθλητής Άγγελος Βολανάκης, θεμελιωτής του αιγυπτιακού αθλητισμού, το όνομα του οποίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιδέα του Ολυμπισμού και την αναβίωση του θεσμού των Ολυμπιακών Αγώνων, είχε προτείνει το 1909 να ανεγερθεί Δημαρχιακό Στάδιο στην Αλεξάνδρεια, το οποίο και άρχισε να κτίζεται το 1921 με φροντίδα του επίσης Αιγυπτιώτη αρχιτέκτονα Οικονομόπουλου. Σ΄ αυτό μάλιστα, πραγματοποιήθηκαν το 1951 οι επιτυχημένοι πρώτοι Μεσογειακοί Αγώνες, με πρωτεργάτη και πάλι τον Βολανάκη. Ας σημειωθεί δε, πως την ίδια εποχή, πολλά μικρότερα στάδια κατασκευάστηκαν στην Αίγυπτο, φιλοξενώντας αθλητικές εκδηλώσεις και αγώνες, όπως τένις, γυμναστική, ποδόσφαιρο και στίβο.

Οι πύλες του σταδίου αυτού, με την ιστορική αύρα και την αρχιτεκτονική μεγαλοπρέπεια, μιμούνται τα σχέδια των βασιλικών παλατιών και τραβούν αμέσως την προσοχή του επισκέπτη. Μαρτυρούν τη βασιλική εποχή κατά την οποία κατασκευάστηκαν. Από την άλλη, το Βασιλικό Περίπτερο του σταδίου χρησιμοποιήθηκε από το βασιλιά Φουάτ τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, καθώς και από το γιο του Φαρούκ.  Στο δεύτερο όροφο, υπάρχει το ¨χαραμλέκ¨, ο χώρος όπου φιλοξενούνταν οι γυναίκες μέλη της βασιλικής οικογένειας και ο οποίος έκτοτε έχει γίνει χώρος για VIP επισκέπτες. Οι τοίχοι του περιπτέρου είναι πλούσια διακοσμημένοι. Υπάρχουν εικόνες της αιγυπτιακής σημαίας υπό τη μοναρχία, που αποτελείται από μια ημισέληνο και τρία αστέρια και το γράμμα ¨F¨ για τους Φουάτ και Φαρούκ. Τα αγάλματα που κοσμούν τους διαδρόμους, τα λεπτεπίλεπτα ψηφιδωτά και η χαρακτηριστική μαρμάρινη σκάλα που συνδέει τους δύο ορόφους έδιναν στο χώρο μια υπέροχη αίσθηση διακοσμητικής χλιδής.

Ο Χουσεΐν Αμπντέλ-Μπασίρ, διευθυντής του Μουσείου Αρχαιοτήτων στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας στην Αλεξάνδρεια, είχε δηλώσει στην ¨Ahram¨ ότι το ¨αρχιτεκτονικό στυλ του Σταδίου χρησιμοποιεί μια ελληνορωμαϊκή θριαμβευτική αψίδα, καθώς η πόλη είχε ελληνικό χαρακτήρα και περιλάμβανε ελληνικές, ιταλικές και άλλες κοινότητες, το δε Βασιλικό Περίπτερο εντυπωσίασε πολλές σημαντικές προσωπικότητες που εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για το σχεδιασμό του¨. Το Περίπτερο βρίσκεται στο κέντρο του σταδίου και αρχικά κόστισε περί τις 12.000 λίρες Αγγλίας, ένα τεράστιο ποσό για την εποχή. Είναι χτισμένο σε ελληνορωμαϊκό αρχιτεκτονικό ρυθμό και έχει μια ζωφόρο πάνω από την είσοδο με το ολυμπιακό σύνθημα στα λατινικά ¨Citius, Altius, Fortius¨, που σημαίνει ¨Ταχύτερα, Ψηλότερα, Δυνατότερα¨. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην εξαιρετική επίπλωση του, συμπεριλαμβανομένου ενός σαλονιού σε στιλ Λουδοβίκου ΙΔ΄, των καθιστικών, του κεντρικού γραφείου, καθώς και των πολύτιμων πινάκων.

Ο καθηγητής σύγχρονης ιστορίας Ισλάμ Ασσέμ, το 2014 ζήτησε τη μετατροπή του σε τουριστικό αξιοθέατο, καθώς η αρχιτεκτονική του αντικατοπτρίζει την πολιτιστική ποικιλομορφία της πόλης. Σύμφωνα με τη μελέτη που έκανε, ο Βολανάκης συμμετείχε ουσιαστικά στο σχεδιασμό του, ενώ διάφορες ιταλικές εταιρείες συνέβαλαν στην κατασκευή του μαζί με Αιγύπτιους κατασκευαστές. Παράλληλα, όλες οι ξένες κοινότητες που ζούσαν τότε στην Αλεξάνδρεια συνέβαλαν στη χρηματοδότησή του, με το τελικό κόστος να ανέρχεται στις 132.000 αιγυπτιακές λίρες. Αρχικά ονομαζόταν απλά ¨Γυμναστήριο¨. Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φαρούκ ονομάστηκε ¨Στάδιο Φουάτ¨, ενώ μετά τη Νασσερική Επανάσταση πήρε το όνομα ¨Στάδιο της Αλεξάνδρειας¨.

          Πολλές σημαντικές προσωπικότητες το έχουν επισκεφτεί στο πέρασμα των χρόνων, συμπεριλαμβανομένου του Σάχη της Περσίας Ρεζά Παχλεβί, όταν παντρεύτηκε την πριγκίπισσα Φαουζία της Αιγύπτου, του βασιλιά της Ιταλίας Βίκτωρ Εμμανουήλ και του βασιλιά του Βελγίου. Το στάδιο ήταν ένα από τα πιο διάσημα αξιοθέατα στην Αλεξάνδρεια, όπου οι ξένες κοινότητες διοργάνωναν εορτασμούς και αθλητικές εκδηλώσεις.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΜΠΕΝΑΚΗ

 

Τη Δευτέρα 31/5/1954 εξέλιπε από βρογχοπνευμονία μια σπουδαία αιγυπτιώτικη μορφή, ο Μέγας Εθνικός Ευεργέτης Αντώνης Μπενάκης. Όπως ήταν φυσικό, πολλά γράφτηκαν στον ελλαδίτικο Τύπο της εποχής, από τα οποία σταχυολογούμε τα κάτωθι χαρακτηριστικά :

¨Ο εκλιπών, επίτιμος Αυλάρχης του Βασιλέως, δημιουργός και δωρητής του ομώνυμου μουσείου, είχε γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια το 1873 και σπούδασε σε Αθήνα και Λονδίνο. Γιος του Εθνικού Ευεργέτη Εμμανουήλ Μπενάκη, συνέχισε με επιτυχία τις εμπορικές του εργασίες, από τις οποίες απέκτησε αρκετά χρήματα, εγκατασταθείς ακολούθως στην Ελλάδα. Εκτός από το Μουσείο Μπενάκη, υπήρξε στυλοβάτης του Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου και ιδρυτής-ενισχυτής του προσκοπισμού στην Ελλάδα. Χρημάτισε πρόεδρος της Αρχαιολογικής Εταιρίας, πρόεδρος της Εθνικής Πινακοθήκης και πρόεδρος της Επιτροπής Εκθέσεως Βενετίας. Ο θάνατος του αφήνει ένα ολοκληρωμένο τεράστιο έργο, το οποίο οι επερχόμενες γενιές θα έχουν ως οδηγό και φάρο ευγενούς άμιλλας και προσπάθειας¨.

¨Παρουσία των Βασιλέων, της Πριγκίπισσας Νικολάου και πολλών μελών της κυβερνήσεως κηδεύθηκε χθες το απόγευμα εκ του Μητροπολιτικού Ναού ο Αντώνιος Μπενάκης. Στην κηδεία παρέστησαν πολλοί επίσημοι, ανώτατοι κρατικοί λειτουργοί, το διοικητικό συμβούλιο και τιτλούχοι του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων, συντεταγμένοι πρόσκοποι και οδηγοί, και πλήθος κόσμου¨.

¨Σε έκτακτη συνεδρίαση του Πρωτοδικείου Αθηνών ανοίχθηκε χθες η διαθήκη του αποβιώσαντος προχθές μεγάλου εθνικού ευεργέτη Αντωνίου Μπενάκη. Δι΄ αυτής αφήνει εκ της περιουσίας του 80.000 λίρες Αγγλίας στο Μουσείο Μπενάκη. Στην Εθνική Πινακοθήκη αφήνει τους ζωγραφικούς πίνακες και τα γλυπτά του, ενώ την επικαρπία των υπολοίπων επίπλων, σκευών, κομψοτεχνημάτων και κινητών αντικειμένων αφήνει στη σύζυγο του, την κυριότητα δε αυτών ισομερώς στα παιδιά του. Στους υπηρέτες του Σ. Γαβριήλ και Δ. Γάκο που τον υπηρέτησαν 30 χρόνια αφήνει κληροδότημα 1.000 λιρών Αγγλίας και μισθούς ενός και δύο ετών αντίστοιχα¨.

¨Μεγαλοϊδεάτης, πλημμυρισμένος με το αίσθημα των Ανδρών του 1821, ζούσε το δράμα των Αγωνιστών με θέρμη, πάντα έτοιμος να αγωνιστεί για την ιδεολογία του, να αντισταθεί με περηφάνια και πατριωτική παρρησία σε ότι νόμιζε πως μπορούσε να μειώσει την εθνική μας κληρονομιά και αξιοπρέπεια, να αλλοιώσει τα όσα οι πατέρες μας, μας άφησαν. Αν ζούσε στην εποχή των Ελευθερωτών του Γένους θα ήταν πρώτος ανάμεσα τους και θα θεωρούσε ντροπή και δυστύχημα όπως και εκείνοι να μην πολεμάει και να πεθάνει ήσυχος στο μεντέρι του. Θυμίζει το δημοτικό μας τραγούδι, το τραγούδι του Γέρο Δήμου, η επιθυμία του να εντοιχισθεί η καρδιά του στο Μουσείο για να μένει για πάντα η ύπαρξη του ολόκληρη στον τόπο που χάρισε την ψυχή του, έσπειρε όλα του τα όνειρα, ανάπτυξε όλη του τη δραστηριότητα και που είχε την ευκαιρία να καυχιέται, να επιβάλλει, να θαυμάζουν Έλληνες και ξένοι την Ελλάδα του, όλες τις Ελλάδες, να περηφανεύεται γιατί γεννήθηκε Έλληνας¨.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

Η ΠΡΩΤΟΠΟΡΑ ΣΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΙΚΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΒΑΡΒΙΑ

 

Ο Κωνσταντίνος Βαρβίας γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1896 με πατέρα τον μουσικό στην Αμπέτειο Σχολή Καΐρου, Ζακυνθινό, Νικόλαο Βαρβία και μητέρα πιανίστα, Συριανή, το γένος Καρακωνσταντίνου.

Το 1927 ίδρυσε το πρώτο πρακτορείο ταξιδίων στο Κάιρο, το Varvias Transport & Tourism Agency, ενώ αργότερα άνοιξε παραρτήματα σε Αλεξάνδρεια και Μέση Ανατολή.

Με τη νασερική εθνικοποίηση τα γραφεία στην Αίγυπτο έκλεισαν και η οικογένεια επαναπατρίστηκε, για να ανοίξει το πρώτο κατάστημα πλέον στην Αθήνα, στην Καραγιώργη Σερβίας, κι από το 1967 στη Νίκης. Νωρίτερα και συγκεκριμένα το 1959 η εταιρία εισήγαγε για πρώτη φορά στη χώρα τις πιστωτικές κάρτες Diners και Carte Blanche. Ήταν από τις πρώτες τουριστικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα που ασχολήθηκαν με τα incentives, τις κρουαζιέρες σε Αμερική και Κίνα, καθώς και με τον τουρισμό για σαφάρι.

Ο Κωνσταντίνος Βαρβίας είχε παντρευτεί την αυστριακής καταγωγής Καϊρινή Μαρία Μαλάνοβιτς, με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά, το Νικόλαο, το Σπύρο, το Χριστόφορο, το Δημήτρη και το Γιώργο. Είχε ιδρύσει την Τουριστική Λέσχη Σουνίου-Λεγραινών, ενώ ήταν μέλος των Δ.Σ. της Διεθνούς Οργάνωσης Τουριστικών Γραφείων και των Ελληνικών Γραφείων Ταξιδίων και Τουρισμού.

Οι γιοι του απασχολήθηκαν κι αυτοί με την εταιρία. Ο Σπύρος ήταν ο Διευθύνων Σύμβουλος και Γενικός Διευθυντής της οικογενειακής επιχείρησης, ο Χριστόφορος είχε αναλάβει το γραφείο των Αθηνών, ο Νικόλαος το υποκατάστημα της Αλεξάνδρειας, ο Δημήτρης ασχολήθηκε με το τμήμα του transfer στην Αίγυπτο και ο Γιώργος ανέλαβε το ξενοδοχείο ¨Green Coast¨ στο Σούνιο – το οποίο λειτούργησε από το 1955 ως τα 80s – και την έκδοση του περιοδικού ¨Signature¨ που εξέδιδε τη Diners. Μετά το θάνατο του πατέρα τους το 1972, συνέχισαν το έργο του. Συνεργάστηκαν με τον Β. Αργύρη ιδρύοντας την ¨Conceptours¨ για την αμερικανική αγορά, ενώ άνοιξαν γραφεία σε Νέα Υόρκη και Σαν Φρανσίσκο.

Η εταιρία ¨Βαρβίας Τουριστικαί Επιχειρήσεις Α.Ε.¨ ειδικευόταν στα ταξίδια στην Αίγυπτο και στον εισερχόμενο τουρισμό των incentives ως τα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν ο Σπύρος Βαρβίας αποφάσισε τον τερματισμό της δραστηριότητας της εταιρίας, αφού τ΄ αδέλφια του είχαν ακολουθήσει δικούς τους επιχειρηματικούς δρόμους… Σήμερα ο Κωνσταντίνος Ν. Βαρβίας, τρίτη γενιά πλέον, συνεχίζει την επιχειρηματική ενασχόληση του με τον τουρισμό.

 

Πηγή : Παναγιώτα Σουρτζή ¨Κωνσταντίνος Ν. Βαρβίας : Ο ιδρυτής μιας τουριστικής αυτοκρατορίας¨, τourismpress.gr (18/4/2018)

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΕΣ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ

          Η έκδοση και κυκλοφορία άνω των 3.000 βιβλίων και 400 εντύπων κάθε είδους στη διάρκεια ενός αιώνα (1862-1962) φανερώνει την εκτεταμένη πνευματική ανάπτυξη της ελληνικής παροικίας στην Αίγυπτο στο σύνολο της, μια ανάπτυξη που αποτελεί τίτλο τιμής για τους ξενιτεμένους Έλληνες εν γένει και λόγο υπερηφάνειας για τους Αιγυπτιώτες ειδικότερα.

          Η αιγυπτιώτικη πνευματική παραγωγή έχει φυσικά στην κορυφή της τον παγκόσμιο Αλεξανδρινό ποιητή Κωνσταντίνο Καβάφη, με το έργο του να χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πιο πρωτότυπα, αν όχι το πιο πρωτότυπο, που έχει να επιδείξει η ελληνική λογοτεχνία, με μια τεράστια επίδραση στην ποίηση έως σήμερα, τόσο στους ντόπιους, όσο και στους ξένους κύκλους, οπουδήποτε κι αν αυτή εκδηλώνεται. Ο Καβάφης ανέπτυξε μια ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη ποιητική φωνή, συνδυάζοντας ιστορικά, φιλοσοφικά και ερωτικά θέματα, με το έργο του να χαρακτηρίζεται από λιτό ύφος, λεπτή ειρωνεία και βαθιά ψυχολογική διείσδυση, αξιοποιώντας συχνά πρόσωπα και γεγονότα της ελληνιστικής και βυζαντινής ιστορίας για να εκφράσει τα ποικίλα ζητήματα που απασχολούσαν τον ίδιο, μα και την εποχή του, ζητήματα τελικώς τόσο διαχρονικά, αφού συνεχίζουν να είναι τόσο επίκαιρα και στο σήμερα.

          Σε μια δεύτερη βαθμίδα, αλλά και πάλι επί μίας ψηλής κορυφής του Ελληνικού Παρνασσού, βρίσκεται ο Στρατής Τσίρκας, γνωστός κυρίως για την τριλογία ¨Ακυβέρνητες Πολιτείες¨, ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής πεζογραφίας, όπου μέσα από σύνθετες αφηγήσεις και έντονο πολιτικό προβληματισμό εξερευνά τις ιδεολογικές συγκρούσεις, τις ανθρώπινες σχέσεις και τα διλήμματα της εκρηκτικής ιστορικής περιόδου του Β΄π.π.

          Από κοντά ακολουθεί ο εξαιρετικός πεζογράφος Νίκος Νικολαΐδης ο Κύπριος, ένας ρεαλιστής με λυρική διάθεση, βαθιά ανθρώπινος, σπάνιος στυλίστας και μ΄ έναν κοινωνικό προβληματισμό που αποτυπώνει τόσο προσωπικές εμπειρίες, όσο και συλλογικές αγωνίες του κυπριακού ελληνισμού, πλήθος μελών του οποίου είχε μεταναστεύσει στην Αίγυπτο.

          Κολυμπώντας πλατύτερα στη λίμνη της αιγυπτιώτικης πνευματικής παραγωγής συναντάμε μορφές όπως οι εξής :

          Ο Τάσος Νερούτσος Μπέης που με τα έργα του έριξε ένα ιδιαίτερο φως στον κλάδο της αιγυπτιολογίας. Ο Γεώργιος Πεντάκης, ο πρώτος γνωστός μεταφραστής του Κορανίου με τις δύο αρχικές εκδόσεις να γίνονται στην Αλεξάνδρεια. Ο ιατρός Διονύσιος Οικονομόπουλος και ο Φερδινάνδος Όδδης που ασχολήθηκαν με την αρχαία και νέα Αλεξάνδρεια. Ο Χριστόφορος Νομικός, ο οποίος θεωρείται ο μοναδικός Έλληνας ιστορικός που ασχολήθηκε αποκλειστικά με την ιστορία και τον πολιτισμό των Αράβων, συνδυάζοντας την ιστορική έρευνα με μια εξαιρετικά αφηγηματική και ευχάριστη γραφή. Ο κατόπιν ακαδημαϊκός Γρηγόριος Παπαμιχαήλ με σημαντικές και εμβριθείς πραγματείες με θρησκευτική θεματολογία. Ο Γεώργιος Αρβανιτάκης με έργα ποικίλου περιεχομένου. Ο Δημήτριος Μοσχονάς που ασχολήθηκε με τα ιερογλυφικά. Ο Γεράσιμος Μαζαράκης με τις ιστορικές του μονογραφίες και την ιστορία της ορθοδοξίας στην Αίγυπτο. Ο καθηγητής Ευγένιος Μιχαηλίδης, αυθεντία στην αραβική φιλολογία, που παράλληλα συνέταξε την αιγυπτιώτικη βιβλιογραφία. Ο Θεόδωρος Μοσχονάς με ενδιαφέρουσες μονογραφίες και την σε τρεις τόμους καταλογράφηση της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης. Ο σοφός μελετητής Γεώργιος Σκληρός, πρωτοπόρος σοσιαλιστής που αποτύπωσε ρεαλιστικά στα έργα του την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του. Ο γνωστότατος εκπαιδευτικός Ευάγγελος Παπανούτσος, συντάκτης έργων με θέματα φιλοσοφικά και αισθητικής. Ο μικροβιολόγος Μίλτων Κρενδιρόπουλος που ασχολήθηκε με εκλαϊκευμένα επιστημονικά θέματα. Η ακαδημαϊκός ιατρός Αγγελική Παναγιωτάτου, που διατηρούσε δικό της φιλολογικό σαλόνι και συνέγραψε διάφορα σημαντικά επιστημονικά, μα και άλλων θεμάτων έργα. Η Ελένη Γουσίου, η πρώτη Αιγυπτιώτισσα που καταπιάστηκε με την ποίηση στη Νειλοχώρα και θεωρείται η πρόδρομος των Ελληνίδων διανοουμένων σ΄ αυτή. Ο Αλέξανδρος Κάσδαγλής σε θέματα και μεταφράσεις αρχαίας ελληνικής και λατινικής φιλολογίας…

          Η αιγυπτιώτικη λογοτεχνία έχει να παρουσιάσει επίσης σημαντικούς στρατιώτες της, όπως :

          Ο Παύλος Γνευτός με λυρικά μυστικοπαθή ποιήματα και αξιόλογη μεταφραστική εργασία. Ο Κ.Ν. Κωνσταντινίδης, Αλεξανδρινός λογοτεχνικός παράγοντας και ποιητής με διάχυτη τη λυρική διάθεση διανθισμένη με μελωδικούς τόνους, συνέγραψε επίσης θεατρικά έργα, ενώ τιμήθηκε και από την Ακαδημία Αθηνών. Ο Πέτρος Μάγνης με φυσιολατρικά και ερωτικά ποιήματα. Ο γυμναστής Γλαύκος Αλιθέρσης με εξαιρετικές ποιητικές συνθέσεις που κάποιες φορές αγγίζουν τον σουρεαλισμό. Οι Νίκος Σαντορινιός και Πέτρος Αλήτης, ποιητές που χάθηκαν πρόωρα, αλλά άνθισαν αμέσως. Ο λυκειάρχης Ιωάννης Γκίκας με διηγήματα και μυθιστορήματα που εκτιμήθηκαν πολύ στον καιρό τους. Ο Γιώργος Βρισιμιτζάκης που έγραψε ελληνικούς και γαλλικούς στίχους, και λυρικές πρόζες με φιλοσοφική διάθεση, ενώ ως κριτικός ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε σοβαρά με το καβαφικό έργο. Οι Απόστολος Λεοντής, Κώστας Τσαγκαράδας, Γιώργος Κιτρόπουλος, Γιάγκος Πιερίδης, Λουκία Μάρβα, Ευάγγελος Κολέτσος, Μαρία Ρουσσιά και Δέσποινα Σεβαστοπούλου που έγραψαν διηγήματα και μυθιστορήματα, για να προσθέσουμε τέλος και κάποια άλλα αξιομνημόνευτα αιγυπτιώτικα λογοτεχνικά ονόματα σαν τους : Εύφη Λαγοπούλου-Αποστολίδου, Πόλυς Μοδινός, Παναγιώτης Βρισιμιτζάκης, Πήλιος Ζάγρας, Γ. Φιλίππου, Μανώλης Γιαλουράκης, Ελένη Βοΐσκου, Ντίνος Κουτσούμης, Ευγενία Παλαιολόγου-Πετρώνδα, Αλίκη Νικολαΐδου, Περγιαλινός και τόσοι άλλοι… Ας καταγραφούν δε και τα ονόματα τριών ακόμη σημαντικών κριτικών που γέννησε η Νεοαλεξανδρινή Γραμματολογία : Δημ. Ζαχαριάδης, Μιχάλης Περίδης και ο πολύς Τίμος Μαλάνος.

          Τέλος, ερχόμενοι πιο κοντά στο σήμερα, ας σημειώσουμε ενδεικτικά κάποιους Αιγυπτιώτες που δημιούργησαν και δημιουργούν πιο πολύ στην Ελλάδα : Πηνελόπη Δέλτα, Ιωάννα Μπουκουβάλα-Αναγνώστου, Ευγενία Φακίνου, Γιώργος Λεονάρδου, Δάφνη Αλεξάνδρου, Σοφία Γιαλουράκη, Βαγγέλης Γρατσέας, Σωτήρης Ιορδάνου, Ολυμπία Καράγιωργα, Έλλη Ρόζου, Φαίδων Ταμβακάκης, Ιφιάνασσα Χατζηδημητρίου, Ιωάννης Χατζηφώτης, Αχιλλέας Κυριακίδης, Μηνάς Βιντιάδης, Δημήτρης Σπάθης (θεατρολόγος), Διονύσης Γιατράς (μουσικολόγος), κ.ά.

          Δυστυχώς, με εξαίρεση τους Καβάφη, Τσίρκα, Δέλτα και λιγότερο τον Νικολαΐδη, η αιγυπτιώτικη λογοτεχνία δεν είναι τόσο γνωστή όσο της αξίζει στο ελληνικό πνευματικό γίγνεσθαι… Ανεξάρτητα αυτού πάντως, οι Αιγυπτιώτες λογοτέχνες τίμησαν την ελληνική γλώσσα και συνέχισαν την αρχαία αλεξανδρινή παράδοση με μια άσβεστη πνευματική φλόγα που έκαιγε μέσα τους και σαν μικροί φάροι βοήθησαν και συνεχίζουν να βοηθούν και αυτοί στην καθοδήγηση της ελληνικές πνευματικής παραγωγής σε λιμάνια υψηλής και σπάνια σημασίας σε όλα τα επίπεδα…

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

 

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΛΟΜΒΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΣΙΓΑΡΑ ΤΟΥ

ΣΕ ΜΑΛΤΑ ΚΑΙ ΑΙΓΥΠΤΟ

Ο Κωνσταντίνος Κολόμβος ήταν ένας από τους κύριους κατασκευαστές αιγυπτιακών τσιγάρων στη Μάλτα, ο οποίος αφού έφτασε από τη Χίο, άνοιξε ένα μονώροφο εργοστάσιο στην οδό Vescovo 110. Εκείνη την εποχή η οργάνωση της βιομηχανίας τσιγάρων ήταν ακόμη στα σπάργανα. Επομένως, δεν ήταν περίεργο που ο Κολόμβος ξεκίνησε την επιχείρησή του με μόνο δύο εργάτες και χωρίς τη βοήθεια οποιουδήποτε  μηχανήματος. 

Η παραγωγή τσιγάρων εκείνη την εποχή γινόταν σε πολύ μικρή κλίμακα, καθώς οι καπνιστές προτιμούσαν μια πίπα ή ένα πούρο από το πιο εκλεκτό αιγυπτιακό τσιγάρο. Κατά συνέπεια, το εμπόριο των ¨Colombos¨ συνίστατο κυρίως στην πώληση μόλυβδου και κομμένου καπνού. Αλλά τα πράγματα εξελίχθηκαν σταδιακά και σύντομα έγινε φανερό στον Κολόμβο και τους δύο γιους του, οι οποίοι είχαν πλέον εισέλθει στην επιχείρηση ως συνεταίροι, ότι ενώ ήταν εισαγωγείς και πωλητές καπνού σε φύλλα, δεν υπήρχε λόγος να αποκλειστεί το γεγονός να είναι παράλληλα και επιτυχημένοι κατασκευαστές τσιγάρων. 

Έτσι, το 1881 άνοιξε ένα κάπως μεγαλύτερο εργοστάσιο με μια μηχανή κοπής καπνού που λειτουργούσε με το χέρι να κατέχει εξέχουσα θέση. Το πρώτο κουτί ¨Aristocratic¨ που πωλήθηκε στη Μάλτα και στο Κάιρο, όπου η εταιρεία είχε ιδρύσει επίσης ένα μικρό εργοστάσιο από νωρίς, ήταν το 1883, και από μια μικρή αρχή η ζήτηση για αυτή τη μάρκα αυξήθηκε σε τέτοιες διαστάσεις που χρειάστηκαν 15.000.000 τσιγάρα το 1897 για να την ικανοποιήσουν μόνο σε αυτές τις δύο αγορές. 

Το 1899, ο Κ. Κολόμβος απεβίωσε μετά από μια επιτυχημένη επιχειρηματική καριέρα 40 ετών και το εμπόριο συνεχίστηκε από τους δύο εναπομείναντες εταίρους, τους γιους του, Ιωάννη και Μιχαήλ Κολόμβο. Η επιχείρηση είχε μέχρι το 1910 λάβει τέτοιο μέγεθος που έπρεπε να εξασφαλιστούν οι χώροι και ένα τετραώροφο κτίριο βάθους 42 μ. και πρόσοψης 37 μ. έδωσε τον απαραίτητο χώρο. Η μετεγκατάσταση του εργοστασίου είχε ιδιαίτερη σημασία, αφού μια αλλαγή προς το καλύτερο συνδέεται με κάθε βελτίωση που μπορεί να προσφέρει η προνοητικότητα, ο προσεκτικός σχεδιασμός, η μεγάλη εμπειρία και οι γενναιόδωρες δαπάνες. 

Για να μην επηρεαστούν ποτέ τα τσιγάρα τους, οι αδελφοί Κολόμβου χρησιμοποίησαν μεθόδους που έκαναν κάθε τσιγάρο να διατηρεί όλο του το άρωμα, τη γεύση και τη φρεσκάδα, εξασφαλίζοντας σωστές ατμοσφαιρικές συνθήκες και ακριβώς τη σωστή θερμοκρασία και ποσότητα υγρασίας. Αυτοί οι παράγοντες διατηρούσαν στο τσιγάρο το πιο λεπτό άρωμα και την πεμπτουσία της ποιότητας. Μάλιστα, το 1886, η ¨Colombos¨ συμμετείχε στην Αποικιακή και Ινδική Έκθεση στο Λονδίνο και τιμήθηκε με βραβεία υψηλού κύρους για τα επιτεύγματά της. 

Το 1915, η εταιρεία μετατράπηκε σε εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με το όνομα ¨C. Colombos Limited¨, αλλά η επιχείρησή παρέμεινε ουσιαστικά οικογενειακή υπόθεση και συνεχίστηκε ακριβώς στις ίδιες γραμμές όπως και πριν. 

Ας σημειωθεί πως ενώ το 1868 οι απασχολούμενοι εργάτες ήταν δύο, το προσωπικό της εταιρείας το 1918 αριθμούσε 360 άνδρες και κορίτσια. Η ετήσια παραγωγή τσιγάρων το 1881-1882 κυμαινόταν μεταξύ 250.000 και 300.000 τσιγάρων, έναντι 70.000.000 και 85.000.000 τσιγάρων το 1918.

Tα περιτυλίγματα από ρυζόχαρτο τυπώνονταν και κολλούνταν στις ιδιόκτητες μηχανές σωλήνων της εταιρείας, οι οποίες μπορούσαν να παράγουν έως και 300.000 σωλήνες την ημέρα, ενώ ο μέσος αριθμός τσιγάρων που κατασκεύαζε κάθε εργάτης ήταν 2.000 ημερησίως. Η μηχανή κατασκευής τσιγάρων, αν και απλή στη λειτουργία της, ήταν ένα υπέροχο κομμάτι μηχανισμού που έπαιρνε τον καπνό και τον μετέτρεπε σε τέλεια τσιγάρα, τα οποία τυπώνονταν, επικολλούνταν και κόβονταν με ρυθμό 100.000 έως 120.000 την ημέρα για 10 ώρες. Οι πιο δημοφιλείς μάρκες τοποθετούνταν σε πακέτα των 10 ή 20 τεμαχίων, αλλά όλα τα τσιγάρα για εξαγωγή συσκευάζονταν γενικά σε αεροστεγή τενεκεδένια κουτιά των 100 ή 50 τεμαχίων. Οι μάρκες της εταιρείας αριθμούσαν έως και 60, και οι τιμές πώλησης κυμαίνονταν από 80 σελίνια έως 20 σελίνια ανά χίλια το 1918.

Το υποκατάστημα του ¨Colombos¨ στο Κάιρο της Αιγύπτου εκπροσωπούνταν μέσω της ¨Orient Cigarette Co Ltd¨. Ο τιμοκατάλογος της εταιρείας το 1925 έδειχνε τις τιμές 1.000 τσιγάρων της μάρκας Kefir στα 5,8 σελίνια και 4 πένες. Η εταιρεία παρήγαγε, όπως και οι αντίστοιχες τοπικές, τσιγάρα με χρυσή άκρη, ασημένια άκρη, χάλκινη άκρη και φελλό.

Η εταιρεία ¨Colombos¨ δεχόταν αλληλογραφία στα ολλανδικά, αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, ελληνικά και ισπανικά. Τελικά, έκλεισε τη δεκαετία του 1950 όταν η Licari ανέλαβε την παραγωγή του εργοστασίου της, με τα τσιγάρα ¨Colombos¨ να παραμένουν δημοφιλή μέχρι τη δεκαετία του 1960, όταν και η παραγωγή τους διακόπηκε.

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

 

ΑΡΧΑΙΟΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ

 

Η Αλεξανδρινή Ποίηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά επιτεύγματα της ελληνιστικής εποχής και συνδέεται άμεσα με την ακμή της Αλεξάνδρειας ως κέντρου γνώσης, φιλολογίας και πολιτισμού, με κορυφαίους λογίους και ποιητές να συναντώνται γύρω από το Μουσείο και τη Βιβλιοθήκη της πόλης.

Στο περιβάλλον αυτό λοιπόν, αναπτύχθηκε μια νέα ποιητική αισθητική, η οποία διαφοροποιήθηκε σημαντικά από τα πρότυπα της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου. Οι αρχαίοι Αλεξανδρινοί ποιητές έδωσαν έμφαση στη λογιότητα, τη φιλολογική ακρίβεια, τη διακειμενικότητα και την καλλιέργεια σύντομων, αλλά ιδιαίτερα επεξεργασμένων ποιητικών μορφών. Αντί των εκτεταμένων επικών συνθέσεων που χαρακτήριζαν παλαιότερες εποχές, προτίμησαν έργα υψηλής τεχνικής, πλούσια σε μυθολογικές και ιστορικές αναφορές που απευθύνονταν σ΄ ένα μορφωμένο κοινό. Η δε επιρροή τους υπήρξε διαχρονική, επηρεάζοντας τόσο τη ρωμαϊκή λογοτεχνία, όσο και μεταγενέστερες ευρωπαϊκές ποιητικές παραδόσεις.

Παρότι μεγάλο μέρος της ελληνιστικής γραμματείας έχει χαθεί, από αρκετούς ποιητές της σώζονται ολόκληρα έργα, εκτεταμένα αποσπάσματα ή σημαντικός αριθμός στίχων μέσω παπύρων και παραθέσεων αρχαίων συγγραφέων.

Ο Καλλίμαχος θεωρείται ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της αλεξανδρινής ποίησης, ο οποίος απορρίπτει το εκτενές έπος και προτιμά τη συντομία, την τεχνική τελειότητα και την έντονη λογιότητα. Από τα έργα του διασώθηκαν 6 πλήρεις ύμνοι, κάπου 60 επιγράμματα, αποσπάσματα από τα ¨Αίτια¨ και την ¨Εκάλη¨, και διάφορα μικρότερα ποιήματα.

Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος συνδύαζε το ομηρικό έπος με την αλεξανδρινή λογιότητα, ψυχογραφώντας αναλυτικά τους χαρακτήρες του. Διασώθηκε ολόκληρο το έπος ¨Αργοναυτικά¨ και 4 βιβλία.

Ο Θεόκριτος θεωρείται ο θεμελιωτής της βουκολικής ποίησης, με χρήση της δωρικής διαλέκτου και περιγραφές ρεαλιστικών σκηνών της καθημερινότητας. Διασώθηκαν 30 περίπου ειδύλλια και κάποια επιγράμματα.

Ο Λυκόφρων με τη σκοτεινή γλώσσα και το πολύπλοκο ύφος. Το ποίημα ¨Αλεξάνδρα¨ που διασώθηκε σε 1.474 στίχους θεωρείται ένα από τα δυσκολότερα κείμενα της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας.

Ο Ασκληπιάδης ο Σάμιος θεωρείται από τους σημαντικότερους ποιητές του ελληνιστικού επιγράμματος με κάπου 40 που διασώθηκαν να αφορούν τον έρωτα, τη νεότητα, το συμπόσιο και τη φθορά του χρόνου.

Από τον Ποδείδιππο τον Πελλαίο διασώθηκαν αρκετά επιγράμματα, από τον Ηρώνδα 8 σχεδόν πλήρεις μιμίαμβοι, από τον Βίωνα τον Σμυρναίο το ποίημα ¨Επιτάφιος Αδώνιδος¨, από τον Μόσχο τον Συρακούσιο τα ¨Ευρώπη¨ και ¨Έρως Δραπέτης¨, ενώ από τους Αρίστονα τον Πελλαίο, Λεωνίδα τον Ταραντινό, Νικία τον Μιλήσιο, Αντίπατρο τον Συδώνιο, Μελέαγρο τον Γαδαρέα και Φιλήτα τον Κώο διασώθηκαν κάποια επιγράμματα.

Γενικότερα, μέσα από αυτά τα σωζόμενα κείμενα διαμορφώνεται μια ολοκληρωμένη εικόνα της πνευματικής ζωής της ελληνιστικής Αλεξάνδρειας και διαφαίνεται η διαχρονική επιρροή τους στην παγκόσμια λογοτεχνία.

 

Ν. ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΩΝ 

ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΑΣΤΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΟΙΚΙΩΝ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

 

Τι κοινό έχουν η Κυπριάδου με το Σκαραμαγκά και η Φιλοθέη με την Αργυρούπολη ; Την επιχειρηματική και αναπτυξιακή διάθεση των Αιγυπτιωτών του παρελθόντος, οι οποίοι θέλησαν να δημιουργήσουν χωροταξικές συστάδες κάλλους στην Αττική.

          Ο Αιγυπτιώτης έμπορος και τραπεζίτης Μίνως Κυπριαδής (1845-1919) με τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα, μεταξύ άλλων, αγόρασε το 1891 μια μεγάλη έκταση μεταξύ Γαλατσίου, Ριζούπολης, Λαμπρινής και Άνω Πατησίων. Εκεί ο γεωπόνος γιος του Επαμεινώνδας Κυπριάδης (1888-1958), αφού το 1919 ίδρυσε την εταιρεία ¨Κυπριάδης - Κυριαζής και Σία¨, έκτισε την ¨Κηπούπολη Κυπριάδου¨, μια πρότυπη από πολεοδομική άποψη συνοικία, η οποία υπήρξε περιοχή καλλιτεχνών, συγγραφέων και διανοουμένων.

          Όπως αναφέρει η Μ. Καρδαμίτση-Αδάμη, κατά τον 16^ο αι. η περιοχή-κτήμα βορειοανατολικά από τα Τουρκοβούνια ανήκε στην κυρά Ρηγούλα Μπενιζέλου, μετέπειτα Αγία Φιλοθέη. Επί Όθωνα περιήλθε στο ελληνικό δημόσιο, το 1839 ο βασιλιάς την παραχώρησε στον Δ. Ποστόλακα, κατόπιν πέρασε στα χέρια της οικογένειας Χοϊδά και τέλος αποκτήθηκε από τον Αιγυπτιώτη μηχανικό Γεώργιο Αγαθοκλέους Αρχοντούλη, για λογαριασμό μίας ομάδας οκτώ Αιγυπτιωτών από την Αλεξάνδρεια, με σκοπό την ίδρυση οικισμού με την ονομασία Νέα Αλεξάνδρεια. Στα 1907 ο Αρχοντούλης σχεδίασε το πολεοδομικό σχέδιο του οικισμού, που κάλυπτε την έκταση από τη Λ. Κηφισίας ως το τέλος της σημερινής Λ. Βυζαντίου. Τελικά, αφού πουλήθηκαν μονάχα λίγα οικόπεδα, το σχέδιο εγκαταλείφθηκε και μετά από μία σειρά μεταβιβάσεων, το 1927 περιήλθε στην Εταιρεία ¨Κέκρωψ¨. Στα 1929 ένας συνεταιρισμός υπαλλήλων της Εθνικής Τράπεζας αγόρασε και τα 117 στρέμματα της περιοχής Νέας Αλεξάνδρειας, ο αρχικός οικιστικός σχεδιασμός τροποποιήθηκε, το 1933 ξεκίνησαν οι οικοδομικές εργασίες, το 1934 ο οικισμός έγινε κοινότητα με το όνομα Κοινότης Νέας Αλεξάνδρειας και στα 1937 το προάστιο μετονομάστηκε σε Φιλοθέη, προς τιμήν της Αγίας, της οποίας μάλιστα η κρύπτη είχε ανακαλυφθεί στην περιοχή το 1934.

Το 1912 ο οικισμός των Τραχώνων εντάχθηκε στο Δήμο Αθηναίων, ενώ το όλο κτήμα, που αρχικά είχε τεράστια έκταση, παραχωρήθηκε το 1918 από το ελληνικό δημόσιο στον ιατρό, ακαδημαϊκό και πολιτικό Μαρίνο Γερουλάνο. Το Σεπτέμβριο του 1948 έγινε η έναρξη των χωματουργικών έργων διανοίξεως των λεωφόρων και οδών ενός νέου προαστίου των Αθηνών με την ονομασία ¨Νέα Αλεξάνδρεια¨, το οποίο δημιουργήθηκε στο 7^ο χιλιόμετρο της λεωφόρου Αθηνών-Βουλιαγμένης, όπου άλλοτε το κτήμα ¨Τράχωνες¨. Το νέο αυτό προάστιο οφειλόταν ¨εις την πρωτοβουλίαν επαναπατρισμένων Ελλήνων, οίτινες επί σειράν ετών διεβίωσαν εις Αίγυπτον, ην πάντοτε νοσταλγούν, καθόσον υπήρξε δι΄ αυτούς μία δευτέρα και εξ ίσου στοργική Πατρίς¨… Το 1949 ιδρύεται η Κοινότητα Νέας Αργυρούπολης – που περιελάμβανε τους οικισμούς Αργυρούπολης, Τραχώνων και Νέας Αλεξάνδρειας, η οποία αποσπάστηκε από την Κοινότητα Αλίμου – και το 1972 ο Δήμος Αργυρούπολης, συνοικία του οποίου αποτελεί η Νέα Αλεξάνδρεια, Δήμος που από το 2011 έχει μετασχηματιστεί σε Αργυρούπολης - Ελληνικού.

Όπως καταγράφει ο Μενέλαος Χρόνης, στα 1900 ομάδα Αιγυπτιωτών συνέπηξε σύλλογο με στόχο να αγοραστεί η περιοχή του Σκαραμαγκά ώστε να δημιουργηθεί για τα μέλη του ένας πανέμορφος καλοκαιρινός παραθεριστικός οικισμός, τον οποίο μάλιστα ονόμαζαν χαρακτηριστικά ¨Μόντε Κάρλο της Ελλάδος¨. Το σχέδιο όμως τελικά ναυάγησε…

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

Η ΣΠΟΓΓΑΛΙΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

 

Ότι ισχύει στη γεωργία για την αγρανάπαυση, το ίδιο συμβαίνει και στη θάλασσα με τη λεγόμενη αλιευτική ανάπαυλα. Έτσι, με όχημα το Μηνιαίο Δελτίο του Ελληνικού Εμπορικού Επιμελητηρίου Αλεξανδρείας του Απριλίου 1934 ταξιδεύουμε πίσω στο χρόνο και συγκεκριμένα σε εποχές που οι Δωδεκανήσιοι σφουγγαράδες ταξίδευαν με τα καράβια τους στο Μισίρι και τη Μπαρμπαριά για να αλιεύσουν σφουγγάρια, μια πρακτική που ανάγεται στα χρόνια της αρχαίας Ελλάδας και στους νεώτερους χρόνους από περίπου το 1800, όταν οι γυμνοί βουτηχτάδες χρησιμοποιούσαν τη σκανδαλόπετρα, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, αφού τα σφουγγάρια, ο χρυσός της θάλασσας, είχαν μεγάλη αξία και οι κάτοικοι άγονων νησιών όπως η Σύμη, η Χάλκη και η Κάλυμνος βασίζονταν σε αυτά για την επιβίωση τους.

Στα 1934 λοιπόν, η Αιγυπτιακή Διαχείριση Ακτοφυλακής και Αλιείας είχε ζητήσει από το αρμόδιο Υπουργείο να απαγορευθεί για το τρέχον έτος η αλιεία σπόγγων σε όλα τα αιγυπτιακά ύδατα, αφού σύμφωνα με έκθεση ειδικών κάτι τέτοιο κρινόταν επιβεβλημένο για να επέλθει ανακουφιστική ανάπαυλα στην εντατική εξαγωγή σπόγγων, όπως αυτή είχε ασκηθεί κατά τα τελευταία χρόνια ευρύτατα στην Αίγυπτο, με αποτέλεσμα να πλήττεται το είδος στην ανάπτυξη του, καταστρέφοντας την ελαστικότητα και την αντοχή του.

Το σημαντικό τμήμα του σχετικού αυτού άρθρου είναι εκείνο που καταγράφει πως οι άδειες σπογγαλιείας με δημόσια πλειοδοσία στον ανώτερο πλειοδότη καταχωρούνταν συνήθως σε Έλληνες επιχειρηματίες, οι οποίοι προπλήρωναν το αντίτιμο της άδειας, που ανάλογα το μέρος ποίκιλλε από 100 μέχρι 200 λίρες. Πλην δε ελαχίστων εξαιρέσεων, οι επιχειρηματίες αυτοί δεν εκμεταλλεύονταν προσωπικά τις άδειες, αλλά έρχονταν σε συμφωνία με αντάλλαγμα ορισμένου κέρδους με αλιείς από τη Δωδεκάνησο και άλλα νησιά, οι οποίοι εκτελούσαν την εργασία για ίδιον λογαριασμό, ενώ συγχρόνως φρόντιζαν και για την πώληση των σπόγγων.

Στην Αίγυπτο η σπογγαλιεία διαρκούσε από 1^η Μαΐου έως τέλος Οκτωβρίου, διενεργείτο δε κυρίως σε Ελ Άγκαμι και Σουλούμ, ζώνες υποδιαιρούμενες σε δωδεκάδα μικρότερων σταθμών.

Σημειώνεται επίσης, πως όταν το σφουγγάρι είχε λεπτές και μαλακές ίνες, ονομαζόταν συνήθως σπόγγος ¨τουαλέτας¨ και ήταν περιζήτητος αγοραζόμενος σε υψηλές τιμές. Τέτοιοι ήταν οι σπόγγοι της Αιγύπτου, της Συρίας, της Βεγγάζης, της Τριπολίτιδος και του Ελληνικού Αρχιπελάγους.

Το πλήρωμα εκάστου πλοιαρίου απαρτιζόταν από 40 άνδρες, ως επί το πλείστον Έλληνες ειδικευμένους σε αυτό το επάγγελμα, από τους οποίους οι 30 βουτούσαν χωρίς σκάφανδρο και οι 10 με σκάφανδρο.

Ο αιγυπτιακός σπόγγος ήταν από τους περισσότερο εκλεκτούς και η πρώτη του ποιότητα πωλούταν χονδρικώς προς 5-6 λίρες η οκά. Η τιμή της κατωτέρας ποιότητας ποίκιλλε από 150-200 γρόσια διατιμήσεως η οκά. Στο λιανικό εμπόριο ο αιγυπτιακός σπόγγος πωλούταν από 4-60 γρ.διατ. το τεμάχιο, ενώ ο σπόγγος των άλλων προελεύσεων Βεγγάζης, Τριπολίτιδος, Τομπρούκ πωλούταν από 1-20 γρ.διατ. το τεμάχιο.

Ακριβώς λόγω της εκλεκτής του ποιότητας, ο αιγυπτιακός σπόγγος, παρά την ακριβή του τιμή, εξαγόταν κατά μεγάλες ποσότητες ιδίως στη Γαλλία, την Αγγλία και τις αγγλικές αποικίες σε τρόπο ώστε η αιγυπτιακή αγορά να μη διαθέτει πάντοτε παρά μικρές σχετικώς παρακαταθήκες…

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

 

ΓΙΑΤΙ ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ ;

 

Η Πτολεμαΐδα είναι πόλης της Δυτικής Μακεδονίας, πρωτεύουσα της επαρχίας Εορδαίας του νομού Κοζάνης.

Κατά μια εκδοχή το ¨Εορδαία¨ προέρχεται από τη θεά των Μακεδόνων ¨Εόρδα¨, που σημαίνει ¨Μητέρα Γη¨, και η οποία έδωσε το όνομα της στην πλούσια και πολλή εύφορη αυτή περιοχή. Χαρακτηριστική είναι η ρήση ¨στα Καϊλάρια και πέτρα να φυτέψεις θα βγάλει πετραδάκια¨…

            Καϊλάρια ήταν το παλαιό όνομα της Πτολεμαΐδας, μιας κωμόπολης που απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό το 1912, ονομασία που προέρχεται από το τουρκικό ρήμα kaymak που σημαίνει γλιστρώ. Έτσι, οι Τούρκοι της έδωσαν το όνομα Καΐλάρια διότι το έδαφος της είναι αργιλώδες και μετά τις βροχοπτώσεις οι άνθρωποι όταν περπατούσαν, γλιστρούσαν. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών στα Καΐλάρια και γενικότερα στην επαρχία Εορδαίας εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τον Πόντο, τη Μικρά Ασία και τη Θράκη. Περίπου 2.500 κάτοικοι αποτελούσαν την τότε κοινότητα των Καϊλαρίων, η οποία με το φύλλο Α 18/1927 της εφημερίδας της Κυβέρνησης μετονομάστηκε σε ¨Πτολεμαΐδα¨, ενώ αναγνωρίστηκε ως Δήμος το 1942 με το Ν.Δ 1726 του 1942 που δημοσιεύτηκε στο φύλλο 228 της εφημερίδας της Κυβέρνησης

Για την ονομασία της πόλης υπάρχουν δύο εκδοχές πολύ κοντινές μεταξύ τους – σχετιζόμενες και οι δύο με τη Νειλοχώρα – κι αναφέρουν πως η πόλη ονομάστηκε ¨Πτολεμαΐδα¨ είτε προς τιμή του Στρατηγού του Μ. Αλεξάνδρου, Πτολεμαίου τού Λάγου ή Σωτήρα, που καταγόταν από την Εορδαία και υπήρξε ο θεμελιωτής της δυναστείας των Πτολεμαίων στο βασίλειο της Αιγύπτου και ιδρυτής της περίφημης βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, είτε προς τιμή μιας κόρης του Πτολεμαίου που λέγεται πως ονομαζόταν Πτολεμαΐδα.

          Το όνομα αυτό επιλέχτηκε κατόπιν σχετικού διαγωνισμού, στον οποίο υποβλήθηκαν 120 προτάσεις από διάφορα μέρη της Ελλάδας, για να επικρατήσει τελικά η πρόταση του λογίου δημάρχου της πόλης Παντελή Μελανοφρύδη, ο οποίος και πρωτοστάτησε στην αλλαγή του ονόματος της.

          Στην κεντρική πλατεία της πόλης υπάρχει ένας υπερμεγέθης μαρμάρινος ανδριάντας του Πτολεμαίου που φιλοτεχνήθηκε το 1994 από τον γλύπτη Σωκράτη Μήτσο Λάμπη, με τα αποκαλυπτήρια να γίνονται στις 28/9 του ίδιου έτους.

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ