ΤΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΑ ΜΙΚΡΑΤΑ ΤΟΥ G. MOYSTAKI

Είναι γνωστή η πορεία του Αιγυπτιώτη τραγουδοποιού Γιόζεφ Μουστακί που ως ¨Μέτοικος¨ κατέκτησε υψηλές μουσικές κορυφές όχι μόνο στη Γαλλία, μα και σ΄ ολόκληρο τον κόσμο, τραγουδώντας ο ίδιος ή γράφοντας τραγούδια για μορφές όπως η Εντίθ Πιαφ, η Δαλιδά, η Μπριζίτ Φοντέιν και ο Χέρμπερτ Παγκανί. Ο Γιόζεφ που όταν πήγε το 1951 στο Παρίσι και μαγεύτηκε από τον Ζωρζ Μπρασέν άλλαξε το όνομα του σε Ζωρζ…

 Είχε γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια το 1934 από Έλληνες Κερκυραίους γονείς εβραϊκής καταγωγής, τον Νεσσίμ και τη Σάρα, που διατηρούσαν βιβλιοπωλείο στην κοσμοπολίτικη πόλη. Στο σπίτι όλοι μιλούσαν ιταλικά, ενώ λόγω της γαλλικής κουλτούρας των γονιών του, γράφτηκε με τις δύο αδελφές του σε γαλλική σχολή, κι έτσι στο σχολείο μάθαινε γαλλικά και στους δρόμους αραβικά.

          Για την οικογένεια του γράφει πως ο παππούς Γκιουζέπε, από την πλευρά του πατέρα του, με ρίζα Κερκυραϊκή, είχε γεννηθεί στην Πόλη και ήταν πλανόδιος ράπτης, σπεσιαλίστας στα έτοιμα κεντητά γιλέκα. Αυτός ήταν και ο πρώτος που εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια. Από την πλευρά της μητέρας του, ο παππούς Σαμουήλ, είχε πάει στην Πόλη του Αλέξανδρου γυρεύοντας άσυλο αφού ξέφυγε από ένα από τα σπανιότατα πογκρόμ που γίνηκαν στην Ελλάδα. Ο δε πατέρας του Νεσσίμ, όπως καταγράφει ο ίδιος, είχε φτιάξει με τη δύναμη της πυγμής του ένα από τα πιο όμορφα βιβλιοπωλεία της Μέσης Ανατολής, την ¨Πόλη του Βιβλίου¨.

          Σε κάθε του συνέντευξη τόνιζε πως : ¨Έχω γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια κι έτσι έχω μια ιδιαίτερη ευαισθησία σε ότι ελληνικό έφεραν και έσπειραν οι Πτολεμαίοι στη γενέτειρα μου. Είμαι Έλληνας από πατέρα, μητέρα και παππού, με ρίζες στη Μικρά Ασία, τα Ιωάννινα, τη Ζάκυνθο και την Κέρκυρα. Η Αλεξάνδρεια, αν και μου χάρισε τον κοσμοπολιτισμό των Πτολεμαίων, με απομάκρυνε από την ελληνικότητά μου¨.

          Τότε λοιπόν, τον καιρό του Β΄π.π., κάθε μέρα οι Γερμανοί βομβάρδιζαν την Αλεξάνδρεια, η οποία, υπό αγγλική διοίκηση, ήταν ένα στρατηγικό σημείο. Οι δρόμοι της πλημμύριζαν από στρατιώτες της Κοινοπολιτείας που είχαν πάει με άδεια πριν μεταφερθούν για να πολεμήσουν στο λιβυκό μέτωπο. Αυτοί οι στρατιωτικοί – ξανθοί, νέοι, κομψοί μέσα στη βρετανική στολή τους – γέμιζαν τις τσέπες του μικρού Γιόζεφ με σοκολάτες και κορνμπήφ, κι εκείνος ως αντάλλαγμα τους οδηγούσε κατά μήκος της πόλης στην απαγορευμένη συνοικία, το ¨καμπακίρ¨, απολαμβάνοντας κι αυτός τη μεθυστική μυρωδιά των πορνών που τον φίλευαν ζαχαρωτά και χαμόγελα…

          Στο βιβλίο με τις θύμησες του υπό τον τίτλο ¨Τα κορίτσια της μνήμης¨ γράφει χαρακτηριστικά για την πόλη της καρδιάς του : ¨Η Αλεξάνδρεια μ΄ άνοιξε στον κόσμο, στις γλώσσες και στις πίστεις. Ποιον ξενιτεμό μπορεί να δοκιμάσει, περιδιαβαίνοντας τον κόσμο, αυτός που έζησε τη σχολική του ηλικία σ΄ αυτήν την πόλη, όπου η ίδια τάξη συγκέντρωνε όλα τα έθνη, τις κουλτούρες και τις υπάρχουσες θρησκείες ; Όπου μιλιόταν η ¨Αλεξανδρινή¨, φυσική εσπεράντο, αμάλγαμα των ιδιωμάτων του πλανήτη ; Όπου γιόρταζαν τις γιορτές της κάθε εκκλησίας ;¨, Η τρυφερότητα, η φιλοξενία, το χιούμορ με ανέθρεψαν και με πότισαν όσο και οι τηγανίτες από κουκιά και ο χυμός των χαρουπιών. Οι πλύστρες οι καθισμένες ανακούρκουδα με τα άσπρα και γεμάτα μπούτια, η γεμάτη υποσχέσεις σκιά ανάμεσα στα πόδια τους, η πονηρή τους έκφραση όταν τις κοίταζα επίμονα, παραμένουν ζωντανές στην ερωτική μου φαντασία. Πώς να ξεχάσω τη φιλήδονη ευμένεια του χονδρού έμπορου ζαχαρωτών με τις ασελγείς χειρονομίες, που μ΄ άφηνε να παίρνω λίγες καραμέλες, με αντάλλαγμα ένα λαθραίο χάδι ; Θεματοφύλακας μια χιλιόχρονης σοφίας, η Αλεξάνδρεια δέχτηκε τις μεταναστεύσεις, ανέχτηκε τις κατοχές, μ΄ ένα χαμογελαστό φλέγμα. Βγήκε πιο πλούσια απ΄ αυτές¨…

          Κι η παιδική ζωή κυλά, κι ο πιτσιρικάς τρέχει με τους φίλους του στο δρόμο για να πάει να κλέψει, να τρυπώσει τζάμπα στα σινεμά, να κρεμαστεί απ΄ τα τραμ, να μαζέψει προφυλακτικά στη πλαζ για να τα στεριώσει μετά στα αμαξάκια με τα άλογα που περιέφεραν τους Άγγλους στρατιώτες με τις καλές του τα βράδια. Στην Αλεξάνδρεια που βγαίνει απ΄ τον πόλεμο, οι φίλοι συχνάζουν στα άδεια οικόπεδα, στις πολύβουες πλατείες, στο δρόμο, στο λιμάνι, στους στρατώνες, στις πλούσιες ή λαϊκές συνοικίες, στα καφενεία, στους κήπους, στην έρημο… Μια ζωή γεμάτη ζαβολιές και αθώες επιθέσεις σε στρατιώτες, αστούς, τουρίστες, αφέντες, συμμορίες, υπηρετριούλες, μαθήτριες και καρακόληδες… Πολλοί μάλιστα από αυτούς βρήκαν αργότερα μια θέση στον ήλιο χάρις σ΄ αυτά τα ¨προσόντα¨ που είχαν αποκτήσει στην τότε Αλεξάνδρεια…

          Και καταλήγει ο μελωδικός καταγραφέας της μνήμης : ¨Η Αίγυπτος, η γη της Αλ Χημείας, ήξερε να δίνει στα παιδιά της το χάρισμα να μεταμορφώνουν το ντενεκέ σε χρυσάφι, τα δάκρυα σε χαμόγελο, ενώ στόλισε με μεγαλείο τους πιο φτωχούς και με σοφία τους αγράμματους. Η γέννηση μου εκεί μου επέτρεψε να πάρω κι εγώ ένα μικρό κομμάτι από το γλυκό, έναν κόκκο από το εξαιρετικό της μέτρο¨…

 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ