ΑΛΕΚΟΣ ΚΑΓΙΑΝΤΑΣ

Ο ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΟΣ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΗΣ ΣΤΙΧΟΥΡΓΟΣ

Όλοι έχουμε ακούσει και σιγοτραγουδήσει τραγούδια του Ζαμπέτα, όπως τον ¨Αλήτη¨ με τη Μοσχολιού, το ¨Αυτοί που φεύγουν, κι αυτοί που μένουν¨ με τον Πουλόπουλο και το ¨Μάλιστα κύριε¨ με τον ίδιο τον συνθέτη.

Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό ή μάλλον λησμονημένο είναι το ποιος έγραψε τους στίχους αυτών των εξαιρετικών τραγουδιών. Κι αυτός δεν είναι άλλος από τον Αιγυπτιώτη Αλέκο Καγιάντα.

Με καταγωγή από τη Χίο, είχε γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια το 1944. Στα 6 του βρέθηκε στην Αθήνα, όπου και τελείωσε το γυμνάσιο και στα 18 του μετανάστευσε εκ νέου στη Γερμανία δουλεύοντας σκληρά στης φάμπρικες του Μονάχου.

Παράλληλα όμως ασχολήθηκε και με τα γράμματα, γράφοντας κείμενα για τη Βαυαρική Ραδιοφωνία, ενώ το 1970 άρχισε η στιχουργική του σταδιοδρομία με τον Ζαμπέτα που έλεγε χαρακτηριστικά πως ¨σαλεύουνε οι στίχοι του¨. 52 τραγούδια – από τα 66 που καταγράφονται στη δισκογραφία του – γράφουν μαζί την περίοδο 1970-1978, με τον Καγιάντα να επιστρέφει στην Αθήνα το 1972 και το 1991 να εγκαθίσταται στη Θεσσαλονίκη.

Συνεργάστηκε και με άλλους συνθέτες όπως οι Στέλιος Σωτηρίου, Μπάμπης Πραματευτάκης (¨Ρωμηοί, 1973), Θανάσης Πολυκανδριώτης, Γιώργος Κριμιζάκης, Μιχάλης Καρράς, κ.ά., και με τραγουδιστές όπως η Δούκισσα, η Μαρινέλλα, ο Βοσκόπουλος, η Κουμιώτη, κ.ά.

Οι στίχοι του, ερωτικοί και κοινωνικοί, χαρακτηρίζονται από μια ιδιαιτερότητα στις χρησιμοποιούμενες λέξεις, κάθε μία από τις οποίες κουβαλούν μνήμες της ξενιτιάς και της σκληρής βιοπάλης.

Ο Αλέκος Καγιάντας, ο ξεχασμένος αυτός Αιγυπτιώτης στιχουργός, πέθανε στη συμπρωτεύουσα τον Οκτώβριο του 2009.

Πηγές : www.stixoi.info (22/6/2019) – www.ogdoo.gr (15/5/2018) – www.el.wikipedia.org (23/6/2019)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

Ο ΔΙΑΣΗΜΟΣ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΗΣ ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ Κ.ΚΟΣΜΑΤΟΣ

Η υπογραφή-λογότυπο του Κ. Κοσμάτου

Ο αείμνηστος Δημήτρης Χαριτάτος σε άρθρο του το 1990 αναφέρεται στον αστυνόμο Κοσμάτο με αφορμή κάποια βιβλιαράκια που είχαν εκδοθεί στην Αίγυπτο με τις περιπέτειες του, από τη μία συμπεραίνοντας πως ήταν υπαρκτό πρόσωπο βάσει μιας επιστολής που είχε στείλει στον τότε Πατριάρχη Αλεξανδρείας Φώτιο και από την άλλη καταλήγοντας πως μετά από τις εκδόσεις αυτές κανένα στοιχείο δεν υπάρχει σχετικά με αυτόν, ερεθίζοντας έτσι το ιστορικό ερευνητικό μας πάθος.

Μετά λοιπόν από μεγάλη έρευνα, καταθέτουμε τα αποτελέσματα της γι΄ αυτόν το διάσημο Αιγυπτιώτη αστυνομικό ντετέκτιβ :

Τον Ιούνιο του 1904 διαβάζουμε στον αλεξανδρινό ¨Ταχυδρόμος¨ πως : ¨Εκ των δέκα Ευρωπαίων οίτινες έδωκαν εξετάσεις την παρελθούσαν Παρασκευήν εν τω Διοικητηρίω όπως αναλάβωσιν υπηρεσίαν εν τη αιγυπτιακή αστυνομία ως υπαξιωματικοί, τρεις μόνον εκρίθησαν κατάλληλοι, εν οις και ο ομογενής κ. Κωνσταντίνος Κοσμάτος¨.

Τον Οκτώβριο του 1906 καταγράφεται πως : ¨Ηγγέλθη εξ Αθηνών εις τον ενταύθα ενωμοτάρχη της αστυφυλακής κ. Κ. Κοσμάτον ο θάνατος του προσφιλούς αυτού πατρός, επισυμβάς την παρελθούσαν εβδομάδα¨.

Και τέλος, το Νοέμβριο του 1907 : ¨Δι΄ υπουργικού διατάγματος προήχθη εις τον βαθμόν του υπολοχαγού της Αιγυπτιακής Αστυνομίας ο εν αυτή υπηρετών ομογενής αξιωματικός κ. Κ. Κοσμάτος. Η προαγωγή του κ. Κοσμάτου, βασισθείσα επί της αξίας και της ικανότητας αυτού και επί των υπηρεσιών ας προσέφερε και προσφέρει εις το σώμα, πρέπει να τον καθιστά υπερήφανον δια την θέσιν ην κατώρθωσεν εντός βραχέος χρονικού διαστήματος να καταλάβη τιμών ούτω και εαυτόν και την ελληνικήν ευφυΐαν¨.

Ακολουθεί η προλεγόμενη επιστολή στον Πατριάρχη το 1910, σε επιστολόχαρτο της Ελληνικής Λέσχης Αλεξανδρείας – κάτι που σημαίνει πως ο Κοσμάτος είχε καλή κοινωνική θέση στην πόλη – με την οποία τον παρακαλεί να μεσολαβήσει ώστε να μετατεθεί στο Σουέζ όπου έχει συγγενείς, ενώ παράλληλα από το βαθμό Σολ που κατείχε να λάβει το βαθμό Μουζάλιμ Αούλ.

Φαίνεται πως η μεσολάβηση του Πατριάρχη ήταν τελικά επιτυχής, αφού τον Ιούλιο του 1913 διαβάζουμε σε ανταπόκριση από το Σουέζ : ¨Υπό του δραστηρίου αστυνόμου της καταδιώξεως κ. Κ. Κοσμάτου συνελήφθη σήμερον ενταύθα ο δυνάμει εντάλματος του Εισαγγελέως Πατρών καταζητούμενος Δημ. Μπακατσέλος, κατηγορούμενος επί φόνω του Ζώη Καλατζή εν Πάτραις. Ο συλληφθείς αποστέλλεται σήμερον εν συνοδεία εις Αλεξάνδρειαν¨.

Ένα χρόνο μετά, τον Ιούλιο του 1914 διαβάζουμε πως : ¨Διατρίβει εν Καΐρω επ΄ αδεία ο εν Σουέζ αξιωματικός της αστυνομίας κ. Κοσμάτος. Ο Έλλην ούτος αστυνομικός είναι γνωστότατος εν Αλεξανδρεία όπου διακρίθη δια την εντιμότητα και αξιοπρέπειαν και ικανότητα αυτού εις την εκτέλεσιν των καθηκόντων του¨.

Σχεδόν ένα μήνα αργότερα, τον Αύγουστο του 1914, η εφημερίδα ¨Νέος Σύνδεσμος¨ του Πορτ-Σάιτ καταγράφει ότι : ¨Εις την αστυνομίαν της πόλεως του Πορτ-Σάιδ ετοποθετήθη από της χθες ο διακεκριμένος Έλλην αστυνομικός κ. Κ. Κοσμάτος, μετατεθείς εκ της εν Σουέζ αστυνομίας, εις ην λίαν ευδοκίμως επί τριετίαν περίπου υπηρέτησεν. Η αστυνομία εν Πορτ-Σάιδ, ιδία κατά την εποχήν ταύτην, είχε απόλυτον ανάγκην ενισχύσεως δι΄ ενός αστυνομικού οίος ο κ. Κοσμάτος, του οποίου η οξυδέρκεια και το υπέροχον αστυνομικόν τάκτ εδόθη πολλάκις αφορμή να εκτιμηθή παρά του διεθνούς εν Αιγύπτω κόσμου¨.

Τέλος, το Δεκέμβριο του 1914 ο αλεξανδρινός ¨Ταχυδρόμος¨ φιλοξενεί το εξής αφιέρωμα στον Κοσμάτο :¨Ο γνωστός ανά την Αίγυπτον Έλλην αστυνομικός κ. Κοσμάτος, του οποίου τα επί δεκατετραετία υπηρεσιακά κατορθώματα τα διεσάλπισεν εκάστοτε ο διεθνής αιγυπτιακός τύπος, απονέμων εις αυτόν δίκαιον έπαινον, απομακρυνθείς εκουσίως της υπηρεσίας του Αιγυπτιακού Δημοσίου, απεφάσισε να δημοσιεύση εις βιβλία και εις διαφόρους ευρωπαϊκάς γλώσσας τα απομνημονεύματα αυτού. Προς τούτο δε συνεβλήθη με σοβαρωτάτην εταιρίαν, ήτις ανέλαβε την έκδοσις αυτών εις δεκαπενθήμερα αυτοτελή τεύχη. Ο αστυνομικός Κοσμάτος είχε την πρόνοιαν να κρατή λεπτομερές ημερολόγιον των απειραρίθμων επεισοδίων και συμβεβηκότων, τα οποία συνδέονται προς το επάγγελμα του ως αστυνομικού, όστις κυρίως ησχολήθη εις την καταδίωξιν των κακοποιών εκείνων καθαρμάτων, άτινα ταλαιπωρούν τας φιλησύχους και εντίμους τάξεις των κοινωνιών μιας χώρας. Τα απομνημονεύματα του κ. Κοσμάτου βρίθουν σπουδαίων γεγονότων. Η τέχνη του απαλλάσειν τας κοινωνίας από των εγκληματικών φύσεων και αι μέθοδοι δια των οποίων επιτελείται ο περιορισμός των φαύλων στοιχείων, κατά τους κοινωνιολόγους οφείλεται εις ιδιαιτέραν φυσικήν κλίσιν, ήτις πειραματιζομένη αποβαίνει σπουδαιότατος παράγων δια την παγίωσιν της τάξεως και της ασφαλείας εις παν ευνομούμενον κράτος. Εις τον σύγχρονον βίον της Εσπερίας, της Αμερικής και της Αγγλίας ανεδείχθησαν τοιαύται διακεκριμέναι προσωπικότητες. Δεν μνημονεύομεν ενταύθα εκείνους τους οποίους η φαντασία ενίων μυθοπλαστών ανήγαγεν εις ήρωας και απέδωκεν εις αυτούς υπερφυσικά κατορθώμτα. Εννοούμεν εκείνους, οίτινες δια της δραστηριότητος των, της ευφυΐας των και δια της προς το καθήκον αφοσιώσεως των έδρασαν επ΄ αγαθώ των κοινωνικών παρά τα οποίας εκλήθησαν. Εν Ανατολή οι τοιαύται ικανότητες μετρούνται επί των δακτύλων. Εις την τάξιν των ολιγορίθμων αυτών επιλέκτων αναντιλέκτως ανήκει και ο αστυνόμος κ. Κοσμάτος. Η διηνεκής πάλη, την οποίαν διεξήγαγεν εν τη υπηρεσία της Αιγυπτιακής Αστυνομίας επί ολόκληρον δεκατετραετίαν[από το 1900] εναντίον των εγκληματιών ησφάλισεν εις αυτό σημαντικά πορίσματα, άτινα παρεχόμενα σήμερον εις μελέτην των κοινωνιών, δύνανται να αποβούν πρόξενα πλείστων ωφελειών. Διότι το έργον ενός ονομαστού αστυνομικού θα είναι όχι μόνον αναγνωστικόν εντρύφημα, αλλά και συμβολή εις ειλικρινή καθοδήγησιν των πολιτών, οίτινες ανύποπτοι είναι δυνατόν να πέσουν εις πάσα στιγμήν θύματα των εις το μέσον των κοινωνιών εγκατεσπαρμένων ανισορρόπων και εκφύλων εγκληματιών. Υπό τας απόψεις αυτάς, τα μέλλοντα να κυκλοφορήσουν κατά χιλιάδας και εις όλας τας ευρωπαϊκάς γλώσσας έργα του αστυνομικού κ. Κοσμάτου, ως απαραιτήτως χρήσιμα θα τύχουν θερμής υποδοχής. Ιδίως από τους Έλληνας δια τους οποίους η έκδοσις των απομνημονευμάτων Έλληνος αστυνομικού καθιερώνει ευχάριστον και επωφελή καινοτομίαν¨.

Έτσι λοιπόν, στα χρόνια που προηγήθηκαν, μα και τα κατοπινά, φαίνεται πως οι επιτυχίες του Κοσμάτου, του ζάμπετ (αξιωματικού) της Αιγυπτιακής Αστυνομίας, ήταν τέτοιες, ώστε να γίνει θρύλος μέσω των βιβλιαρίων που εξέδωσε με τις περιπέτειες του – που θα ήταν αληθινές αφού ήταν γνωστός σε όλη την Αίγυπτο – έξι από τις οποίες μας είναι γνωστές από τα τέλη του 1914 ως τις αρχές του 1915, από τις σελίδες των οποίων περνούν πρόσωπα και τοποθεσίες γνωστές στην τότε κοσμοπολίτικη Νειλοχώρα. Οι τίτλοι αυτών των βιβλιαρίων είναι οι εξής : ¨Η ματωμένη σκάλα¨, ¨Η σύλληψις του ληστάρχου Γ. Γρηγορόπουλου¨, ¨Το ακέφαλον σώμα¨, ¨Το καμένο σακάκι¨, ¨Το παραθυρόφυλλον¨ και ¨Το στραγγαλισμένον βρέφος¨. Στο τελευταίο αυτό βιβλιαράκι αγγέλλεται η προσεχής έκδοση ¨Η μαύρη χειρ¨ και πως οι περιπέτειες του Κοσμάτου θα γίνουν ταινία.

Ο Κοσμάτος από το Φθινόπωτο του 1915 βρίσκεται πλέον στην Αθήνα, ιδρύοντας το πρώτο γραφείο ντετέκτιβ στη χώρα. Μάλιστα, ένα σχεδόν χρόνο πριν, τον Ιανουάριο του 1914, εκτενές αφιέρωμα της εφημερίδας ¨Σημαία¨ επιχειρούσε να τον συστήσει στο ελληνικό κοινό περιγράφοντάς τον ως ¨γλωσσομαθή, ευφυή, γεννημένο με την αστυνομικήν εκείνην ιδιοφυίαν, την οποίαν ζηλεύουν οι αλλοεθνείς συνάδελφοί του¨, ενώ ζητούσε από την ελληνική κυβέρνηση την ίδρυση σώματος μυστικής αστυνομίας και τη μετάκληση του Κοσμάτου για το σκοπό αυτό, καθώς η Ελλάδα είχε έλλειψη ¨ενός αστυνομικού του τακτ και της ιδιοφυίας του¨.

Όπως όμως αναφέρεται στις αθηναϊκές εφημερίδες του Δεκεμβρίου 1915 βρίσκεται μπλεγμένος σε μια περίεργη υπόθεση. Γίνεται μία μεγάλη ληστεία, ο ντετέκτιβ Κοσμάτος βρίσκει τα κλοπιμαία, αλλά η αστυνομία τον συλλαμβάνει διότι πιστεύει πως είναι στημένη τόσο για να λάβει τα εύρετρα, όσο και για να εδραιώσει τη φήμη του γραφείου του, στο οποίο εργαζόταν ο Ιω. Αρετάκης που έκανε τη ληστεία, ενώ μετά από έρευνα βρίσκεται πως εργαζόταν σ΄ αυτόν κι άλλος ένας σεσημασμένος διαρρήκτης, ο καταζητούμενος Γ. Πιστικώνης. Ο Κοσμάτος από τη μεριά του, που δήλωσε πως κακώς συνελήφθη  γιατί πρέπει να παίξει σε μια κινηματογραφική ταινία, διαμαρτυρήθηκε έντονα ¨διαβεβαιώνοντας πως η μακρά αστυνομική του πείρα και η γνωστή ευδόκιμος δράσις του εν Αιγύπτω συνέτειναν ώστε να επιτύχη την ανακάλυψιν της κλοπής του καταστήματος Τσόχα¨.

Τελικά έμεινε προφυλακιστέος για 24 ώρες και κατόπιν απηλλάγη των κατηγοριών, αφού στα τέλη Ιουλίου του 1916 δημοσιεύεται μία καταχώρηση του που αναφέρει πως : ¨Γνωστοποιώ ότι ο συλληφθείς παρά των αστυνομικών αρχών Γ. Πιστικώνης ουδεμία σχέσιν έχει με τα γραφεία μας. Κ. Κοσμάτος, ντετέκτιβ¨. Τέλος, Το 1917 διατηρούσε γραφείο στον Πειραιά (Φίλωνος 65) και με αγγελία του στις πειραϊκές εφημερίδες γνωστοποιούσε ότι ¨δέχεται πάσαν πληροφορίαν περί εγκλήματος ή άλλης τινός αξιοποίνου πράξεως επί αμοιβή και παρέχη τας υπηρεσίας του επί πληρωμή εις οιονδήποτε ήθελεν εγγραφή συνδρομητής αυτού¨.

Μα ούτε για την ταινία έλεγε ψέματα, αφού στις αρχές Δεκεμβρίου του 1915 στο αθηναϊκό κινηματοθέατρο ¨Απόλλων¨ παίχτηκε το έργο ¨Ο πρώτος Έλλην αστυνομικός Κοσμάτος¨. Η ταινία αυτή είχε μάλλον και δεύτερο τίτλο η ¨Μπριλλαντένια λάμπα¨, που όπως αναφέρει ο Αργύρης Τσιάπος εκτός από τον αθηναϊκό Απόλλωνα παίχτηκε κατόπιν ¨με ελληνικές επιγραφές¨ στο ¨Ολύμπια-Πατέ¨ του Πειραιά (ανημερα τα Χριστούγεννα) και στο ¨Πολυθέαμα-Πατέ¨ της Πάτρας στα τέλη Δεκεμβρίου. Πρωταγωνιστής  και δημιουργός της ήταν ο ίδιος ο Κοσμάτος, ενώ η ταινία διαφημίστηκε ως η ¨πρώτη ελληνική αστυνομική ταινία¨, η οποία ήταν ένα τρίπρακτο δράμα, και κατά πάσα πιθανότητα γυρίστηκε στην Αλεξάνδρεια τρία περίπου χρόνια πριν την προβολή της στους ελληνικούς κινηματογράφους. Ο δε Βεκιαρέλλης στη ¨Νέα Ημέρα¨ αναφέρει πως ο πρωταγωνιστής Κοσμάτος είχε ¨παχύν ελληνοπρεπή μύστακα επιμελώς καλλιεργημένον και καταλλήλως εις τα άκρα εστριμμένον¨…

Ούτως ή άλλως μπορούμε να συμπεράνουμε πως αφού συνελήφθη στα τέλη Δεκεμβρίου του 1915 φαίνεται πως γύριζε και δεύτερη ταινία. Επιπρόσθετα, σε ανύποπτο χρόνο γράφτηκε ότι στην Αίγυπτο όχι μόνο ένα, αλλά ¨τα έργα του κ. Κοσμάτου παριστάνονται εις τους κινηματογράφους με τεραστίαν εξόδευσιν και καταπληκτικήν συρροήν¨.

Μετά από όλα αυτά τα ίχνη του δαιμόνιου Αιγυπτιώτη ντετέκτιβ Κοσμάτου χάνονται. Και όπως καταλήγει στο άρθρο του ο Δ. Χαριτάτος : ¨Είμεθα βέβαιοι ότι μια μέρα θα μάθουμε περισσότερα για τον διάσημο αστυνομικό Κοσμάτο και ότι θα έλθουν στο φως και άλλες πολλές ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες λησμονημένων συμπατριωτών μας¨. Κι εμείς πιστεύουμε πως αυτό το κατορθώσαμε συγγράφοντας και εκδίδοντας πρόσφατα το βιβλίο ¨Αιγυπτιώτικες Προσωπικότητες του Χθες¨, όπου μεταξύ άλλων αναφέρουμε τους σπουδαίους Αιγυπτιώτες αστυνομικούς ταγματάρχη Βίκτωρα Αργυρίδη, ταξίαρχο Θεμιστοκλή Μάρκου Βέη και υπολοχαγό Ι. Γρηγοράκη.

Πηγές : ¨Παναιγύπτια¨ αρ. 35, Αθήνα 9-10/1990, σ.σ. 25-26 – ¨Ταχυδρόμος¨ Αλεξάνδρεια 14-27/6/1904, 10-23/10/1906, 2-15/11/1907, 10-23/7/1913, 10-23/7/1914, 4-17/8/1914, 922/12/1914 – ¨Σκριπ¨, Αθήνα 1/12/1915, 12/12/1915 – ¨Εμπρός¨, Αθήνα 12/12/1915, 24/7/1916 – protestainies.blogspot.com(23/3/2019)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΟΙ ΛΕΑΙΝΕΣ ΠΟΥ ΦΥΛΟΥΣΑΝ ΤΟ ΚΑΝΑΛΙ

          Στην άκρη του Καναλιού στο Πορτ-Τεουφίκ έστεκε το Ινδικό Μνημείο Πολέμου με τις περίφημες αγέρωχες λέαινες του σμιλευμένες από το Βρετανό γλύπτη Charles Sargeant Jagger να το φυλάνε σε στάση επιθετική προς κάθε επικείμενο εχθρό, ενώ το σχέδιο του όλου καλλιτεχνικού έργου οφείλεται στους John James Burnet και Thomas S. Tait.

          Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου του εγερθέντος υπέρ των 4.000 πεσόντων Ινδών κατά τη διάρκεια της Εκστρατείας του Σινά και της Παλαιστίνης κατά τον Α΄π.π. έλαβαν χώρα στις 3-16/5/1926 και το καϊρινό ¨Φως¨ κατέγραφε πως : ¨Η τελετή ενείχεν επιβλητικόν χαρακτήρα. Λόγοι εύγλωττοι εξεφωνήθησαν υπό του Υπάτου Αρμοστού Λόρδου Τζωρτζ Λόϋδ και του Μαχαραγιά του Αλουάρ. Ο Βασιλεύς αντιπροσωπεύθη δια του υπασπιστού του Μωχάμετ Σάδεκ Γέχια Πασά. Παρέστησαν ωσαύτως ο Πρωθυπουργός εκ μέρους της Αιγυπτιακής Κυβερνήσεως, ο Μούσα Φουάτ Πασάς υπουργός των Στρατιωτικών εκ μέρους του Αιγυπτιακού Στρατού, ο στρατηγός Χάκιν, ο στρατηγός Όλιβερ Σβαν διοικητής της αεροναυτικής υπηρεσίας, ενώ την κυβέρνηση των Ινδιών, εκτός του Μαχαραγιά Αλουάρ, και ο Μαχαραγιάς Σούδα Αδσούρ. Ο Λόρδος Πλούμερ αντιπροσώπευσε την κυβέρνηση της Παλαιστίνης. Το αγγλικόν καταδρομικόν ¨Κλέμανς¨ έριψε 19 κανονιοβολισμούς¨.

          Το Μνημείο καταστράφηκε από τα υποχωρούντα αιγυπτιακά στρατεύματα κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Έξι Ημερών το 1967 και ότι απέμεινε μεταφέρθηκε στο Νεκροταφείο της Ηλιούπολης του Καΐρου επί της οδού Nabil el Wakkad.

         

                             Φύγαν οι Έλληνες απ΄ το Σουέζ

και τ΄ ουρανού δάκρυα μπεζ

ξεβάψανε τα γαλανά του μάτια.

Οι λέαινες γίνηκαν κομμάτια…

Πηγές : ¨Φως¨, Κάιρο 2-15/5/1926, 4-17/5/1926 – www.gatewaysfww.org.uk (27/4/2019) – www. en.wikipedia.org (27/4/2019)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

¨ΕΦΥΓΕ¨ ΚΙ Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΣ

          Ο πάντα χαμογελαστός, ευδιάθετος και προσηνής φίλος Χρήστος Χριστοφίδης (1944-2019) ξεκίνησε πρόωρα το ταξίδι του για την επουράνια Αλεξάνδρεια. Εκεί θα βρει τον πατέρα του Χαράλαμπο Χριστοφίδη, εργοδηγό για 35 χρόνια στα αλεξανδρινά εργοστάσια του Εμμ. Ζαχάρη, τη μητέρα του Καλλιόπη Ηλιάδου από την Κάσο, καθώς και τον αγαπημένο του δάσκαλο Χρήστο Μιχαηλίδη.

Από ψηλά θα αγναντεύει το Αβερώφειο Γυμνάσιο και τις Επαγγελματικές Τεχνικές Σχολές της Σαλβαγείου όπου και φοίτησε, από ψηλά θα κοιτά το Σύλλογο Αποφοίτων Σαλβαγείου Εμπορικής και Επαγγελματικής Σχολής Αλεξανδρείας ως Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του οποίου πρόσφερε τόσα πολλά, από ψηλά θα αντικρίζει τον πολυαγαπημένο του Σύνδεσμο Αιγυπτιωτών Ελλήνων, με τα τόσα μέλη που συνεχώς ενέγραφε και ως Έφορος Εντευκτηρίου, Αντιπρόεδρος, μα και απλά ως Σύμβουλος κοπίαζε καθημερινά για την πρόοδο του, συμβάλλοντας με όλες του τις δυνάμεις στην ανάπτυξη και διάδοση του Αιγυπτιωτισμού.

Και είναι αυτές οι δυνάμεις που τον εγκατέλειψαν το τελευταίο διάστημα, αλλά όμως ως μαχητής άντεξε μέχρι το τέλος παραμένοντας ενεργός στις αιγυπτιώτικες επάλξεις.

Όλοι εμείς που τον ζήσαμε από κοντά, θα τον θυμόμαστε πάντοτε με περισσή αγάπη, θα τον θυμόμαστε ως το καλό, χαμογελαστό παιδί, θα τον θυμόμαστε ως έναν Αιγυπτιώτη που πραγματικά κουβαλούσε συνεχώς στην ψυχή του την Αλεξάνδρεια της νιότης του.

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

[Στη φώτο ο Χρήστος μας κατά την περσινή επίσκεψη του στην πολυαγαπημένη του Αλεξάνδρεια, που έμελλε να είναι και η τελευταία…]

΄

Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ

ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΣΜΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΝΟΥΒΙΑΣ

          Το σύμπλεγμα ναών του Αμπού Σιμπέλ αποτελεί μέρος των αρχαιολογικών θησαυρών της Νουβίας βρισκόμενο νοτιοδυτικά του Ασουάν, ναοί που ανεγέρθηκαν από το Φαραώ Ραμσή Β΄ τον 13^ο αι. π.Χ. Ο κύριος και γνωστότερος ναός, βάθους 55 μέτρων, έχει στην πρόσοψη του τέσσερα τεράστια καθιστά αγάλματα του Ραμσή ύψους 20 μέτρων το καθένα.

          Όταν στα 1958 ξεκίνησαν οι εργασίες κατασκευής του Μεγάλου Φράγματος του Ασουάν, στη λίμνη που θα σχηματιζόταν θα βυθίζονταν αρκετά αρχαιολογικά κτίσματα της περιοχής. Έτσι, με πρωτοβουλία της UNESCOξεκίνησε ένας τιτάνιος πραγματικά αγώνας διάσωσης τους, μέσω αποσυναρμολόγησης και μεταφοράς τους σε ψηλότερα μέρη από τη στάθμη της λίμνης Νάσσερ, μιας από τις μεγαλύτερες τεχνητές λίμνες του κόσμου. Το κόστος των εργασιών ανήλθε στα 40.000.000 δολάρια και τελικά διασώθηκαν 18 κτίσματα, μεταξύ των οποίων οι ναοί της νήσου Φιλαί και του Αμπού Σιμπέλ.

          Οι ναοί και τα αγάλματα τεμαχίστηκαν σε χιλιάδες κομμάτια βάρους δεκάδων τόνων και το όλο projectαποτέλεσε και αποτελεί κάτι πρωτοφανές για τα παγκόσμια αρχαιολογικά χρονικά. Έτσι, το Αμπού Σιμπέλ, τοποθετημένο κάπου 75 μέτρα ψηλότερα, παραδόθηκε τελικά στο κοινό στις 22/9/1968.

          Θα πρέπει να σημειωθούν πως Α] Στην όλη αυτή προσπάθεια η Ελλάδα συνέβαλε διαθέτοντας 30.000 δολάρια το Δεκέμβριο του 1961, και Β] Ο Φουντουκίδης του Διεθνούς Ινστιτούτου Πνευματικής Συνεργασίας με το Βέλγο Αιγυπτιολόγο Ζαν Καπάρ είχαν υποστηρίξει την αναγκαιότητα μεταφοράς των μνημείων του Αμπού Σιμπέλ, πολλά χρόνια πριν αναλάβει τη σχετική πρωτοβουλία η UNESCO.

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΔΥΟ ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

ΠΡΟΣ ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΕΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

Ο Καζαντζάκης δια χειρός Τάκη Καλμούχου

Στον αδελφικό φίλο Μιχάλη Κοιλιάρη

          Δεκαπέντε χρόνια μετά το θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη, το 1972, ο αλεξανδρινός ¨Ταχυδρόμος¨ έγραφε μεταξύ άλλων τα εξής :

          ¨Φύση ελεύθερη ο Καζαντζάκης είχε κατορθώσει να δαμάσει το νόημα της ελευθερίας του και να το απογυμνώσει από κάθε συμβατικό στοιχείο. Επεδίωκε την απόλυτη ελευθερία. Είχε αρνηθεί κάθε προσχώρηση, κάθε αυτοδέσμευση, κάθε στράτευση. Κράτησε για τον εαυτό του το δικαίωμα της επιλογής ανάμεσα σε ότι θεωρούσε καλό ή κακό. Προσπαθούσε να φθάνει στην ουσία των πραγμάτων, παραμερίζοντας κάθε τι συμβατικό. Η ζωή του ήταν ένας ασταμάτητος αγώνας για την πνευματική ελευθερία σ΄ έναν κόσμο που είχε συνηθίσει στις ταξινομήσεις και να βλέπει και να κρίνει με αθόλωτο μάτι την παραπλανητική επιφάνεια των ιδεών.

          Ξεκίνησε από την Κρήτη για να κατακτήσει τον κόσμο. Έφερε το ελληνικό μήνυμα, το μήνυμα της βαθύτερης ανθρωπιάς και της ελευθερίας στην Ευρώπη, στην Αμερική, στην Ασία, σ΄ όλο τον κόσμο. Ακαταπόνητος αστροναύτης του στοχασμού, συγκόμισε εμπειρίες και βιώματα από τους πιο διαφορετικούς κόσμους. Και τα μετουσίωσε σε τέχνη. Σε υψηλή ποίηση και σε ανθρωπιά¨.

          Στο ίδιο άρθρο δημοσιεύεται και μια λανθάνουσα επιστολή του σπουδαίου Κρητικού, που ήθελε να γίνει ανταποκριτής της ελληνικής εφημερίδας ¨Ταχυδρόμος¨ της Αλεξανδρείας, επιστολή που για ιστορικούς λόγους παραθέτουμε αυτούσια :

          ¨Μαδρίτη, Πλάζα ντελ Προγκρέσο 5

          Αξιότιμε κ. Διευθυντά,

          Τώρα κάμποσους μήνες βρίσκομαι στην Ισπανία και παρακολουθώ την εξαιρετική έντονη πνευματική και κοινωνική ζωή της δημοκρατουμένης Ισπανίας.

          Σκέφτομαι πως ίσως να ενδιαφέρει την εφημερίδα Σας να δημοσιέψει μερικά διαφωτιστικά άρθρα με περιεχόμενο εντελών κυλτυρέλ, καθόλου πολιτικό : εκπαιδευτική αναγέννηση, προσπάθεια διαφωτισμού του λαού, πνευματική και φιλολογική ζωή. Γι΄ αυτό παρακάλεσα τον φίλο μου κ. Μαρσέλο να Σας μιλήσει. Για τα άρθρα αυτά δεν θέλω απολύτως καμία αμοιβή, κι ούτε αν θέτε να δημοσιεύσετε με τ΄ όνομα μου για νάχετε την ελευθερία να ρυθμίσετε τη γλώσσα τους και το ύφος σύμφωνα με τις συνήθειες της εφημερίδος Σας. Αν τα άρθρα δεν Σαν αρέσουν, δεν τα δημοσιεύετε. Καμίαν ευθύνη δεν απολαμβάνετε απέναντι μου.

          Αν μου κάνετε την τιμήν να δεχθείτε, μου στέλνετε ένα γράμμα και μου το λέτε. Το γράμμα σας αυτό θα με βοηθήσει να δω τα πρόσωπα που θα ιντερβιουάρω εκ μέρους της εφημερίδος Σας.

          Με την ελπίδα πως θα έχω σύντομα απάντηση Σας για να προλάβω όσο βρίσκομαι εδώ να γράψω τα άρθρα αυτά. Σας παρακαλώ να δεχθήτε τη διαβεβαίωση της εξαιρετικής μου τιμής. Ν. Καζαντζάκης.¨.

          Ας σημειωθεί πως ο Καζαντζάκης ταξίδεψε τρεις φορές στην Ισπανία μεταξύ 1926 και 1937 (1926, 1932-33, 1936), αλλά δυστυχώς η ανωτέρω επιστολή δεν αναφέρει ημερομηνία. Πάντως δεν νομίζουμε πως η συνεργασία αυτή τελικά ευδοκίμησε, αφού οι ανταποκρίσεις του από την Ισπανία δημοσιεύτηκαν τελικά στα αθηναϊκά φύλλα του ¨Ελεύθερου Τύπου¨ και της ¨Καθημερινής¨.

          Περί τα 20 χρόνια νωρίτερα και συγκεκριμένα το 1955 η Κρητική Αδελφότητα Καΐρου επί προεδρίας του ταξίαρχου Θεμ. Μάρκου είχε απευθύνει στον Καζαντζάκη που βρισκόταν τότε στη γαλλική Αντίμπ θερμή επιστολή υποστήριξης στο γνωστό πρόβλημα με την Εκκλησία που είχε προκύψει. Ο σπουδαίος Έλληνες πεζογράφος είχε απαντήσει τότε ως εξής :

          ¨Μεγάλη χαρά και συγκίνηση μου έδοκε το τόσο θερμό και ωραίο γράμμα σας. Τι χαρά κι υπερηφάνεια όταν χτυπούν ένα Κρητικό να σηκώνεται όλη η Κρήτη να τον υπερασπίσει. Όλα τα υπελόγισαν οι παπάδες και μονάχα το πιο σημαντικό ξέχασαν : πως αυτός που χτυπούν είναι Κρητικός κι έχει την Κρήτη μαζί του. Δηλαδή δεν πέφτει εύκολα.

          Τι ντροπή να συλλογιέσαι πως υπήρξαν άνθρωποι που κατηγόρησαν τον ¨Καπετάν Μιχάλη¨ ως έργο αντεθνικό κι ανήθικο ! Ενώ ένα μονάχα σκοπό είχα γράφοντας το βιβλίο αυτό : να δοξάσω τους ηρωϊσμούς και τα μαρτύρια που υπέφερε η Κρήτη για την Ελευθερία. Με αίμα και δάκρυα είναι γραμμένος ο ¨Καπετάν Μιχάλης¨ γιατί τα περιστατικά που αναφέρω τα έζησα ο ίδιος όταν ήμουν μικρός και χαράχτηκαν σα μαχαιριές στη καρδιά μου, και βρέθηκε μητροπολίτης να κατασυκοφαντήσει το έργο αυτό ως ¨διασύρον¨ τους αγώνες της Κρήτης ! Και βρέθηκε Ιερά Σύνοδος που δεν τον κάλεσε σε απολογία ! Όμως, χάρη μεγάλη χρωστούμε στην Ιερά αυτή Σύνοδο γιατί με τη μεσαιωνική της απόπειρα να πνίξει το Πνεύμα, έδοκε αφορμή σε όλους τους Τίμιους Έλληνες και πρώτα απ΄ όλα στους Κρητικούς να σηκωθούν και να βροντοφωνήσουν Όχι !

          Χαίρομαι που μου ήρθε το Όχι αυτό από την Κρητική Αδελφότητα του Καΐρου.

          Σας παρακαλώ να πιστέψετε αγαπητοί συμπατριώτες και φίλοι πως αυτό για μένα είναι μια μεγάλη αμοιβή.

          Ο Θεός, ο Κρητικός, μαζί μας πάντα ! Ν. Καζαντζάκης¨.

Πηγές : ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 5/4/1955, 10/12/1972 – ¨Βήμα¨, Αθήνα 24/11/2008

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΟΙ ΣΤΗΛΕΣ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

Στήλη Πομπήιου

          Στήλη καλείται ένα μεγάλο κομμάτι πέτρας, μαρμάρου ή μετάλλου στημένο σε εσωτερικό ή εξωτερικό χώρο, το οποίο φέρει χαραγμένες επιγραφές ή άλλα στοιχεία.

Για την Αίγυπτο, φημισμένη είναι η Στήλη της Ροζέττης που σήμερα φιλοξενείται στο Βρετανικό Μουσείο, μια πλάκα από μαύρο γρανίτη που χρονολογείται στον 2^ο π.Χ. αιώνα και φέρει την ίδια επιγραφή σε τρία συστήματα γραφής, ιερογλυφικά, δημώδη αιγυπτιακά και ελληνικά, στήλη που ανακαλύφθηκε το 1799 και συνέβαλε καθοριστικά στην αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών από τον Σαμπολεόν.

          Στην Αλεξάνδρεια τώρα, η πιο γνωστή Στήλη είναι εκείνη του Πομπήιου, μια ρωμαϊκή θριαμβική στήλη που θεωρείται η ψηλότερη που αναγέρθηκε ποτέ εκτός Ρώμης και Κωνσταντινούπολης, αφού με τη βάση της έχει ύψος 26,85 μ. Από τους μεγαλύτερους μονόλιθους του κόσμου, είναι κατασκευασμένη από γρανίτη του Ασσουάν και ζυγίζει 285 τόνους. Πήρε λανθασμένα την ονομασία της από τον Πομπήιο, αφού θεωρούταν πως βρισκόταν πάνω από τον τάφο του, ενώ στην πραγματικότητα είχε στηθεί στα τέλη του 3^ου αι. π.Χ. από τον Αίλιο Πούμπλιο προς τιμήν του Αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Η Στήλη βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Αλεξάνδρειας, μεταξύ της λίμνης Μαριούτ και των ακτών της Μεσογείου, κοντά στο Σεράπειο.

          Μια δεύτερη Στήλη της Αλεξάνδρειας ήταν εκείνη της Σιλσίλας, που δεν γνωρίζουμε σήμερα που βρίσκεται. Τοποθετήθηκε στις αρχές Ιουλίου του 1950 και σχετικά διαβάζουμε στον αλεξανδρινό ¨Ταχυδρόμο¨ τα εξής : ¨Η Δημαρχία Αλεξανδρείας τοποθέτησε αθόρυβα στις τέσσερεις πλευρές της Στήλης της Σιλσίλας επιγραφές στην Αραβική, Ελληνική, Λατινική και Γαλλική γλώσσα προς διαιώνιση της χαρμόσυνης ανάρρησης στο Θρόνο της Α.Μ. Φαρούκ Α΄ την 7 Σάφαρ 1355 (28 Απριλίου 1936). Η Αλεξάνδρεια τοιουτοτρόπως προικίζεται με μία ακόμη Στήλη […]. Οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας με χαρά θα πληροφορηθούν ότι η Δημαρχία μας αφιέρωσε μία των επιγραφών και στη γλώσσα εκείνων οι οποίοι είχαν δικαιώματα πολιτογράφησης Πολιτών Αλεξανδρινών. Η γραφή είναι η της Ελληνιστικής Εποχής της Αλεξάνδρειας των Πτολεμαίων, το δε κείμενο αυτό είναι το μακροσκελέστερο μετά τη λατινική επιγραφή, καθότι και το αραβικό κείμενο και το γαλλικό είναι λακωνικά. Ιδού η επιγραφή Ελληνιστί : ¨(Στέμμα Βασιλικό). Αγαθή τύχη Φαρούκ τω πρώτω υπέρ αιωνίου μνήμης εκείνης της ημέρας, εν η την βασιλείαν παραλαβών, τους Αιγυπτίους ευεργετών διατελεί ο Δήμος των Αλεξανδρέων ενοιάς χάριν ιδρύσατο έτους ΙΓ΄ Παχών Γ΄¨. Αξία συγχαρητηρίων η Δημαρχία μας δια την επιτυχή ιδέα, η οποία τιμά την πόλη¨. Η επιγραφή αυτή είχε μεταφραστεί εκ του γαλλικού το 1948 από τον Θ.Δ. Μοσχονά και το 1950 έλαβε την τελική μορφή της και με τη βοήθεια του Διευθυντή του Μουσείου της πόλης Αντριάνι. Το τέλος της επιγραφής ¨Έτους ΙΓ΄ Παχών Γ΄¨ σημαίνει 13 έτη από της 28 Απριλίου, Παχών δε είναι ο αντίστοιχος αιγυπτιακός μήνας.

Ας σημειωθεί, η ύπαρξη επίσης στην Αλεξάνδρεια της Στήλης Κίτσενερ, της Στήλης Βικτώριας και της Στήλης του Κηπαρίου του Μεγάρου του Συμβουλίου Καθάρσεων.

Στήλη πεσόντων 1912-13

Από ελληνικής πλευράς, καταγράφουμε πως στον αυλόγυρο του Ευαγγελισμού υπάρχουν οι εξής στήλες : Εις τους εξ Αιγύπτου Έλληνες προμάχους της πατρίδος πεσόντας κατά τον μέγα πόλεμον (1919-1922), Υπέρ πατρίδος ενδόξως πεσόντες παλαιοί μαθηταί των Σχολείων της Ελληνικής εν Αλεξανδρεία Κοινότητος (1912-1913, 1916-1922, 1940-1945), Υπέρ πατρίδος ενδόξως πεσόντες Έλληνας Αλεξανδρείας κατά τον πόλεμον 1940-1945, Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος (26/4/1941), Και συ διαβάτα που περνάς είπε στην Ελλάδα κάτω πως είμεθα θαμμένοι εδώ πιστοί στο θέλημα της (1943, ο Οργανισμός Παλαιών Πολεμιστών Ελλάδος εις τους εν Ελ Αλαμέιν ηρωικώς πεσόντας Έλληνας πολεμιστάς, καθώς και η Στήλη Εις τους εξ Αιγύπτου Έλληνας προμάχους της πατρίδος πεσόντας κατά τους πολέμους 1912-1913.

Πηγές : ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 9/7/1950, 10/7/1950 – Αιγυπτιώτικο Αρχείο Ν.Κ. Νικηταρίδη – en.wikipedia.org

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ