ΤΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΣΤΟΝ ΠΑΥΛΟ ΜΕΛΑ

Ο θάνατος του Μακεδονομάχου Παύλου Μελά στις 13/10/1904 όπως ήταν φυσικό συγκλόνισε τους Αιγυπτιώτες Έλληνες, οι οποίοι μέσω των εφημερίδων καθημερινά ενημερώνονταν για τις συνταρακτικές εξελίξεις της εποχής στην αλύτρωτα ελληνικά εδάφη.

Έτσι, πλήθος κόσμου συμμετείχε σε τελετές στη μνήμη του που έλαβαν χώρα από το Κάιρο ως το Πορτ-Σάιτ, κι από το Ασσιούτ ως το Μπένι Σουέφ.

Στην Αλεξάνδρεια, με πρωτοβουλία του λυκειάρχη και έναν από τους ιδρυτές της νεοπαγούς τότε ελληνικής αλεξανδρινής Τεκτονικής Στοάς ¨Μέγας Αλέξανδρος¨ Αθανασίου Λασπόπουλου το μνημόσυνο του ήρωα έλαβε χώρα στο ελληνικό νεκροταφείο της πόλης στις 28/11/1904 όπου οι ¨παραστάντες δεν λησμονήσωσι τας θερμάς συγκινήσεις και τας πατριωτικάς εξάρσεις, τας οποίας επροκάλεσαν η ιεροτελεστία υπό του Μακεδόνα ιερέως Δ. Αγοραστίδη, η ψαλμωδία της νεκρωσίμου ακολουθίας και ο απαγγελθείς επιμνημόσυνος και πατριωτικώτατος λόγος του Λασπόπουλου¨.

Και είναι ακριβώς αυτόν το λόγο του Αθ. Λασπόπουλου που θα αναδημοσιεύσουμε, σαν ένα θυμητάρι τιμής στον σπουδαίο Άνδρα, Έλληνα και Πατριώτη Παύλο Μελά :

¨Ζωήν ατελεύτητον και αιωνίαν εζήλευσας Παύλε Μελά και τοιαύτην επεδίωξας και απήτησας δια του Ηρωϊκού σου θανάτου εν τη ιερά της Μακεδονίας γη. Ω ! ναι ! επόθεις ελευθερίαν και ανακούφισιν των δεινοπαθούντων αδελφών και έσπευσας μη οκνήσας να προκαταβάλης Συ πρώτος την ζωήν σου κατά Μ. Βασίλειον λέγοντα ¨Ου ένεκεν ζην εθέλεις, και αποθανείν μη κατόκνει¨.

Παρείδες εν τη σημερινή ολοφρόσυνη την χλιδήν και τον κόσμον του πλούτου και της ματαιότητος και ως μετέωρον φαεινόν επεφάνης ουχί να σβεσθής αλλά να σελαγίζης αναλάμπων και προϋδοποιών εις ημάς αμνημονούντας και ολισθαίνοντας !

Τους βαρβάρους καταλαλούντας και υβρίζοντας το Γένος, τους κρεουργούντας και βασανίζοντας τους αδελφούς ανέλαβες να διδάξης και να αποφιμώσης τους επισκοτίζοντας την ιστορίαν και τον ορθόν λόγον και το δίκαιο δια της δυναμίτιδος και της βίας ζητούντας να επιβάλωσι γενόμενος Απολογητής πανίσχυρος και Μάρτυς Άγιος, υπεραπολογηθείς και εξαγνίσας δια του αίματος σου πάσαν ημών αμαρτίαν και δι΄ Αίγλης Εθνικής ενδόξου μέλλοντος επιλαμπρύνας την σκοτεινήν αχλύν, ήτις μέχρι της χθες υπεκάθητο ζοφώδης και παγερά ανά την Εθνικήν ατμόσφαιραν !

Και δια τούτο σύμπαν το Ελληνικόν απ΄ άκρου εις άκρον του κόσμου όλου συνεταράχθη, συνεκινήθη επί τω θανάτω σου και ευγνωμονούν δεήσεις αναπέμπει και μνημόσυνα τελεί δια τούτο και σήμερον ενταύθα οφειλήν σμικράν αποτίομεν μνημονεύοντες του ονόματος σου και δεόμενοι υπέρ της ψυχής σου του Ήρωος και των άλλων συναθλητών σου, των Ηρωϊκώς τον θάνατον ευρόντων εν τη περιβλέπτω χώρα του Μεγάλου εκπολιτιστού.

Δεν ετάφη, ω φιλόχριστον και φιλόπατρι ακροατήριον, δεν ετάφη ο Παύλος εν τάφω καλλιμαρμάρω και οικογενειακώ και εν τη μερίμνη των οικείων αυτού και φίλων. Ήτο στενός δι΄ αυτόν ο χώρος ! Έπρεπε να εκτεθή και επεξετάθη εις τας αγκάλας της Μεγάλης Μητρός, εις τα στήθη και την καρδίαν απάντων των Ελλήνων ανδρών αγαθών πάσα γη τάφος : ¨άπαντι βροτώ θνήσκοντι πάσι γη τάφος¨ κατά τον Θεολόγον.

Μοναδική και εξαιρετική όλως εις την ιστορίαν της Νέας Ελλάδος η αυτοθυσία και αυταπάρνησις του Παύλου Μελά. Και παις έτι αν δεν έπαυε μελετών και αναγιγνώσκων τας πατριωτικάς διδασκαλίας του φλογερού και Παιδαγωγού του θείου του Λέοντος Μελά ! Και ως εκ του δεσμού του νέου οίκου τον οποίον εσχημάτισεν ανδρωθείς, κατέστη φλογερός και ένθους και μέγας της Πατρίδος πρόμαχος, στρατιώτης γενναίος, ακράτητος πολεμιστής.

Φιλόστοργος υιός, φιλοστόργων γονέων και ευγενών δεν ελησμόνει εν τη πατριωτική καρδία να προσφωνή και τάδε εις την καθημερινήν προσευχήν του, προσευχήν Πανελλήνιον, προσευχήν αξίαν εις πάντα Ελληνόπαιδα :

Πατρίς μου φιλτάτη, Ελλάς ωραία,

Ως άλλην μητέρα Σε αγαπώ !

Πατρίς μη λυπείσαι, έσο γενναία

Φιλόστοργον τέκνον Σου θα φανώ

Το Παν θα προσφέρω εις τον βωμόν Σου !

Και πλούτον και δόξαν και την ζωήν !

Αν όμως δεν γίνω τέκνον πιστόν Σου,

Κατάραν θείαν ας έχω ! Αμήν !

          Και προσήνεγκε τα πάντα εις τον βωμόν την πατρίδος και πλούτον και δόξαν και την ζωήν. Και δεν κείται ήδη τεθαμμένος νεκρός και άπνους, αλλ΄ αθάνατος και δεδοξασμένος εξυμνούμενος και δοξαζόμενος εις αιώνα τον άπαντα, διότι ¨οι αγαθοί ου μετά λήθης άτιμοι κείνται, αλλά μετά μνήμης τον αεί χρόνον υμνούμενοι θάλλουσι¨ κατά τον σοφόν μαθητήν του σοφωτάτου διδασκάλου Σωκράτους.

          Το έργον σου, αείμνηστε Παύλε Μελά, είναι αθανασίας πλήρες και ¨η αυτοθυσία σου θα χρησιμεύση ως αφετηρία νέας και συντόνου υπέρ της Μακεδονίας δράσεως¨ ως διδάσκει και η αξία σου σύζυγος, η εκ Μακεδονίας αύτη Δάκαινα σύζυγος και μήτηρ, διδάγματα αληθή και θούρα είναι όσα εν τη μεγάλη δοκιμασία της αναγκάζεται να είπη ή να γράψη προς τους γράφοντας ή παραμυθουμένους Αυτήν.

          Ο θάνατος σου βάλσαμον και ζωήν επέχυσε και έδωκεν εις τους καθ΄ εκάστην θνήσκοντας και εν σκιά θανάτου διατελούντας Έλληνας, ο τοιούτος δε θάνατος παρεσκεύασε και παρασκευάζει νέαν εθνικήν ζωήν, ζωήν τελείαν και ανάστασιν.

          Εάν εις την ευχήν σου κατά την επιθανάτιον ιεράν στιγμήν σου, δεν είχες άλλους ακροατάς ή μόνον τους συναγωνιστάς σου, μη λύπου, μη θλίβου, γενναίε της Μακεδονίας υπερασπιστά. Ανά την οικουμένην διελαλήθη η διαθήκη των ευχών και πόθων σου. Εις την Μακεδονίαν σου θα αναστηλωθή η λεοντόθυμος μορφή σου και ο χους του τάφου σου θα μένη προσκύνημα εσαεί τρισάγιον, της δε διαθήκης σου και επωδός των έργων σου θ΄ ακούης εις το μέλλον άδοντας :

Πατρίς φιλτάτη Μακεδονία

εντός σου μέλλον και δόξαν κλείεις

και εκ των ορέων σου αναδύεις

Πατρίς μεγάλη, μήτηρ φαιδρά

τα σύμβολα σου είναι η ζωή μου,

θρησκεία, γλώσσα τα ιερά.

          Και νυν ψηχή αγία (του Παύλου Μελά) ησύχαζε εν τη χορεία των εκλεκτών του Κυρίου, των αγίων μαρτύρων της Πίστεως και Πατρίδος. Εν ταις προς τον Πλάστην στιγμαίς της ιεράς σχολής σου ενίσχυε μετά των άλλων συμμαρτύρων τον ευγενή του Γένους αγώνα. Και μη φοβού, δεν θ΄ αμελώμεν, την Πατρίδα να τιμώμεν. Το όνομα σου έσται αθάνατον εν ημίν.

Και εν όσω ζη Ελλάς και υπάρχει ιστορία

θα είναι ένδοξος η μνήμη σου η αγία.

Εν όσω υπάρχει Μακεδονία

θα μένη η μνήμη σου Αιωνία !¨.

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΤΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟ ΜΕΞ

Ο Φάρος του Μεξ στις αρχές του 20ου αι.

Το προσφιλές στους Αλεξανδρινούς θέρετρο του Μεξ, περιγραφόταν από το λόγιο Elian Finbert ως ¨το μυστηριώδες Μεξ, το αραβούργημα αυτό το ιχνογραφημένο σε απόσταση λίγων λευγών από την πόλη, με το όνομα του οξύ ως λεπίδα και ξηρό ως φούχτα άμμου¨.

Κάπου στα 1916 ο Αιδεσιμότατος Μηνάς Μπαραμούσιος, διδάσκαλος της Κοπτικής και ηγούμενος του κοπτικού ναού του Αγίου Μάρκου, είχε πει στο μαθητή του και μετέπειτα Διευθυντή της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης Θεόδωρο Μοσχονά πως επί Ρωμαίων, δυτικά της Αλεξάνδρειας βρισκόταν απέραντη νεκρόπολη με μαυσωλεία και όμορφα άλση. Πέρα από τη νεκρόπολη, οι πλούσιοι της πόλης είχαν τις επαύλεις και τα θέρετρα τους. Η αριστοκρατική αυτή συνοικία με το ξηρό κλίμα που εκτεινόταν μέχρι την Αμρία έφερε το όνομα Όαση Κιβωτού. Εκεί τιμήθηκαν τον 5^ο αιώνα οι Επτά Παίδες εν Εφέσω Μαξιμιανός, Ιάμβλιχος, Μαρτινιανός, Διονύσιος, Αντώνιος, Εξακουστωδιανός και Κωνσταντίνος, οι οποίοι κατά την παράδοση και το συναξάρι κοιμήθηκαν σε κάποιο σπήλαιο το 250 επί Δεκίου και αφυπνίστηκαν επί Θεοδοσίου του Μικρού, ήτοι μετά 180 χρόνια, και τελεύτησαν το 434. Η εκκλησία της Κιβωτού αφιερώθηκε μόνο στον Άγιο Μαξιμιανό και η γύρω πόλη ονομάστηκε Μαξιμιανού Πόλις, εκεί που στο μεσοπόλεμο ήταν η περιοχής Σφαγείων-Δεχέλας.

Ο Φάρος του Μεξ σε σκίτσο του 1940

Στον Μοσχονά επίσης, ο Πέτρος Αρβανιτάκης, ένας από τους παλαιότερους Έλληνες κατοίκους του Μεξ, ανέφερε πως λίγο μετά το 1900 είχε βρεθεί εικόνα του Αγίου Μαξιμιανού σε λατομείο πλησίον της αλυκής και μάλιστα δίπλα στο ξενοδοχείο που διατηρούσε υποστήριζε πως υπήρχε κατακόμβη φέρουσα σε παλαιά εκκλησία.

Οι Βεδουίνοι πάντως ανέφεραν δύο εκδοχές περί της ετυμολογίας του Μεξ. Κατά μεν την πρώτη, το όνομα δόθηκε από Αλεξανδρινό ηγεμόνα επί ρωμαϊκής εποχής, ο οποίος είχε παλάτι στο Μεξ. Ας σημειωθεί πως τέτοιος ηγεμόνας ήταν ο Μαξιμίνος Δάζας, επί των ημερών του οποίου μαρτύρησε η Αγία Αικατερίνη. Κατά τη δεύτερη εκδοχή, επί Χεδίβη Ισμαήλ οι Αιγύπτιοι κατάδικοι εργάζονταν στα έρημα βουνά του Μεξ και οι πέριξ της Μαρεώτιδας νομάδες τους έφερναν τρόφιμα εντός ψάθινων καλαθιών για να μην μπορεί η κυβέρνηση να τους επιβάλει διόδια, κι έτσι από τα λαθραία αυτά ψάθινα καλάθια παράγεται το ¨Αλμαξ¨. Να σημειωθεί πως εκεί από τη ρωμαϊκή εποχή υπήρχε σταθμός διοδίων. Επί Αράβων και Τούρκων ο τελώνης καλούταν ¨Μακκά¨, λέξη που συναντάται και στην προϊσλαμική εποχή. Οι τελώνες μισούνταν και στην Αίγυπτο, κι από τη λαϊκή θυμοσοφία στέλνονταν στο πυρ το εξώτερον (Ίνα Σάχεμπ ελ Μάξι φιλ Ναρ).

Οι παμπάλαιες οχυρώσεις του Μεξ συνάντησαν το Βοναπάρτη κατά την αποβίβαση του στη Νειλοχώρα, οι Άγγλοι τις βομβάρδισαν το 1882, ενώ στρατεύματα χρησιμοποίησαν τ΄ απομεινάρια τους ως στρατόπεδο και στους δύο μεγάλους πολέμους…

Ο Μοσχονάς επίσης σημειώνει πως κατά το Β΄π.π. βαπτίστηκε ¨Μετς¨ σ΄ ένα ιταλικό ανακοινωθέν. Άλλοι το ονόμαζαν Μεξ Λε Μπαιν κατ΄ απομίμηση του Αιξ Λε Μπαιν. Αλ Μαξ, Μεξ, Mex, Mechs, όπως και να το ονομάσει κανείς πάντως, θα συνεχίζει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των αιγυπτιώτικων αναμνήσεων ως ένα ψαροχώρι που φιλοξένησε κάποτε στιγμές ξεγνοιασιάς μέσα και πλάι στη μοναδική αλεξανδρινή θάλασσα.

Πηγές : ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 12/8/1936, 20/8/1951 – greatwarforum.org (24/8/2006)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ

Ο Αιγυπτιώτης Πρωτοπόρος Ιατρός

          Συνεχίζοντας τη συμπλήρωση του πονήματος μου ¨Αιγυπτιώτικες Προσωπικότητες του Χθες¨ (εκδ. Αγγελάκη, Αθήνα 2017) καταγράφουμε βιογραφικά στοιχεία του σπουδαίου Αιγυπτιώτη Ιατρού Αριστείδη Πετρίδη :

Γεννήθηκε στη Δροβιάνη της Βορείου Ηπείρου το 1857, όπου και έτυχε της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Τα γυμνασιακά μαθήματα παρακολούθησε αρχικά στο περίφημο γυμνάσιο των Ιωαννίνων και κατόπιν σ΄ αυτό της Πάτρας όπου στάλθηκε από τον πατέρα του από το φόβο της επικείμενης επανάστασης του Λυκουρσίου. Κατά το 1880 εγγράφηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, της οποίας ανακηρύχθηκε διδάκτορας το 1884.

Το 1890 προσλήφθηκε ως εσωτερικός ιατρός του Ελληνικού Νοσοκομείου Αλεξανδρείας και ως ιδιαίτερος βοηθός του ιατρού Ζαγκαρόλα, υπό τον οποίο εργάστηκε ως το 1898. Το 1899 η Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας του ανέθεσε το Χειρουργικό Τμήμα του Νοσοκομείου, το οποίο διεύθυνε ως το 1926 οπότε αποσύρθηκε από την ενεργό υπηρεσία, ονομασθείς επίτιμος χειρουργός του Ελληνικού Νοσοκομείου.

Οι πρώτες του επιστημονικές εργασίες ήταν εργαστηριακές και μάλιστα μικροβιολογικές. Κι αυτό γιατί όταν το 1892 φιλοξενήθηκε στο Ελληνικό Νοσοκομείο Ευρωπαϊκή Επιστημονική Αποστολή υπό το Γερμανό Βάλτερ Κρούσε και τον Ιταλό Αλεσάνδρο Πασκουάλε προς μελέτη της δυσεντερίας και του αποστήματος του ήπατος στην Αίγυπτο, ο Πετρίδης παρακολούθησε τις επιστημονικές αυτές έρευνες και εξοικειώθηκε με το νέο αυτό ιατρικό κλάδο της μικροβιολογίας που έκανε τότε γιγάντια βήματα. Έτσι, μετά την αναχώρηση των ξένων μπόρεσε να αναλάβει τη διεύθυνση του μικροβιολογικού εργαστηρίου και να επιχειρήσει πρωτότυπες επιστημονικές έρευνες. Η πρώτη από αυτές που δημοσιεύτηκαν ήταν της ¨παθογένειας της δυσεντερίας και της παθογένειας των αποστημάτων του ήπατος των θερμών χωρών¨, ενώ η δεύτερη και σπουδαιότερη ήταν η ¨εγχειρητική μέθοδος των αποστημάτων του ήπατος και δη των πολλαπλών τοιούτων¨, εισάγοντας έτσι μία μέθοδο χειρουργικής θεραπείας του ηπατικού αποστήματος (μέθοδος πολυπλευρο-διαφραγματομίας), η οποία μνημονευόταν στα κλασικά συγγράμματα χειρουργικής. Κατά δε το τρίτο Τοπικό Ιατρικό Συνέδριο του 1930 της Αιγυπτιακής Ιατρικής Εταιρίας, ο κοσμήτορας της Ιατρικής Σχολής Καΐρου και πρόεδρος του συνεδρίου Άλη Πασάς Ιβαρήμ στην εναρκτήριο ομιλία του έπλεξε το εγκώμιο της αιγυπτιώτικης ελληνικής χειρουργικής, διακηρύσσοντας παράλληλα τη χρησιμότητα της χειρουργικής μεθόδου του Πετρίδη. Νωρίτερα, το 1928 στο Διεθνές Συνέδριο Υγιεινής και Τροπικών Νοσημάτων του Καΐρου αποδείχθηκε πως η πρώτη επιστημονική παρατήρηση μετά μικροσκοπικών εξετάσεων της βιλχαρζιώσεως εν τη γυναικολογία δεν έγινε στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα, αλλά στο Ελληνικό Νοσοκομείο Αλεξανδρείας από τον Πετρίδη. Γενικότερα εκτέλεσε και άλλες εργαστηριακές έρευνες, όπως επί του χολώδους τύφου και της ανευρέσεως των χολερικών δονακίων στο αίμα. Εκτός των εργαστηριακών εργασιών είχε δημοσιεύσει και ανακοινώσει σειρά ενδιαφέροντών κλινικών παρατηρήσεων.

Στην Αλεξάνδρεια υπήρξε πολύτιμος εμψυχωτής της ιατρικής κίνησης, χάρις της συμβολής του στο Ιατρικό Τμήμα του ελληνικού συλλόγου επιστημόνων ¨Πτολεμαίος¨, του οποίου επί σειρά ετών προέδρευσε. Εκτός από την επιστημονική του σταδιοδρομία είχε να επιδείξει εθνική και κοινωνική, με αποκορύφωμα τη συμβολή του στην επιτυχία του Ελληνικού ¨Κυανού Σταυρού¨, του οποίου υπήρξε από τους ιδρυτές, ενώ ήταν από τους οργανωτές του αγώνα κατά της φυματίωσης στην Αίγυπτο με σχετικές διαλέξεις και προβολές ταινιών.

Πέθανε στις 30/7/1936, αφήνοντας πίσω το γιο του, επίσης σπουδαίο ιατρό Παύλο Πετρίδη (1886-1949), ο οποίος εργάστηκε επί 40 χρόνια ως χειρουργός και ως Διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής του κοινοτικού Ελληνικού Νοσοκομείου Αλεξανδρείας, συγγράφοντας πάνω από εκατό επιστημονικές εργασίες.

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ

ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

Από τα μέσα Απριλίου του 1951 είχαν ξεκινήσει στο Κάιρο οι δοκιμές εφαρμογής της τηλεόρασης από μία Γαλλική Εταιρία και από την Radiodifusion Franscaise. Ο πρόχειρος σταθμός είχε στηθεί στον τρίτο όροφο κτιρίου δίπλα από το σιδηροδρομικό σταθμό του Μπαμπ ελ Λουκ, ενώ ψηλά σ΄ ένα κτίριο είχε τοποθετηθεί η κεραία, την οποία με ιδιαίτερη περιέργεια έβλεπαν οι περαστικοί.

Καθημερινά γίνονταν μία και δύο μεταδόσεις, που στην αρχή παρακολουθούσαν οι τεχνικοί, οι ειδικοί, μα και πολλοί περίεργοι. Συγκεκριμένα, δύο μηχανήματα τηλεοράσεως είχαν εγκατασταθεί στη μία αίθουσα, σε μία άλλη ήταν οι εγκαταστάσεις, μια τρίτη φιλοξενούσε τους τεχνικούς, ενώ επτά μικρές οθόνες είχαν εγκατασταθεί σε διάφορες αίθουσες όπου σαν σε αίθουσα κινηματογράφους παρακολουθούσαν οι φιλομαθείς.

Όλα τα σπίτια σε ακτίνα 10 χλμ. από το σταθμό μπορούσαν με ένα μηχάνημα λήψης να παρακολουθήσουν τις μεταδόσεις του πρόχειρου αυτού τηλεοπτικού σταθμού. Οι τυχεροί και εκλεκτοί όμως ήταν πολύ λίγοι. Μερικές προσωπικότητες με επικεφαλής το Βασιλέα Φαρούκ, τον πρωθυπουργό και μερικοί άλλοι είχαν στα σπίτια τους μηχανήματα λήψεως για να δουν το πρόγραμμα που μεταδιδόταν. Η κεραία που είχαν φέρει μαζί τους οι Γάλλοι ήταν μικρής εντάσεως, διότι η τηλεόραση τότε στην Αίγυπτο ήταν μονάχα δοκιμαστική και λίγο μετά ο πρόχειρος σταθμός θα διαλυόταν και οι Γάλλοι θα έφευγαν έως ότου κληθούν για κάτι μονιμότερο.

Εν τω μεταξύ η αίθουσα λήψης των εικόνων με τους ισχυρούς προβολείς και τα δύο μηχανήματα θύμιζε κινηματογραφικό στούντιο. Είχε στηθεί μια μικρή σκηνή, οι οπερατέρ είχαν λάβει θέσεις και ήταν έτοιμοι για τη μετάδοση. Σαν σε κινηματογραφική ταινία άρχιζε η παράσταση. Έπεφταν τα γράμματα με τον τίτλο ¨Τηλεόραση του Νείλου¨, το όνομα του σκηνοθέτη Γκαμάλ Μπέη Μαχγκούρ και σε λίγο ο εκφωνητής μετέδιδε σύντομα τις ειδήσεις. Κατόπιν μεταδίδεται ένα μικρό σκετσάκι με τίτλο ¨Ο Αιγυπτιακός Γάμος¨, με τους ηθοποιούς και τις χορεύτριες να εμφανίζονται λίγο πρόχειρα, αφού δοκιμές δεν γίνονταν. Χορός, τραγούδι και ζέστη που φτάνει τους 50 βαθμούς. Κατόπιν το λόγο έχει και πάλι ο εκφωνητής που αναγγέλλει το χορευτικό ζευγάρι Καστρινού - Ζώκκα. Είναι οι πρώτοι Έλληνες που λαμβάνουν μέρος στο πρόγραμμα της αιγυπτιακής τηλεόρασης. Δύο ωραιότατοι χοροί και οι θεατές να μένουν εκστατικοί από το θέαμα. Ακολουθεί μία ταινία, μέσω ενός ειδικού μηχανήματος. Μία ώρα κράτησε συνολικά η μετάδοση, ενώ ακόμα οι Καΐρινοί δεν μπορούσαν να καταλάβουν πως η εικόνα μεταδίδεται από τη μία αίθουσα στην άλλη.

          Ακολουθεί η Επανάσταση και η εξορία του Βασιλέως το 1952, η ανακήρυξη της Αιγυπτιακής Δημοκρατίας το 1953, η ανάληψη της εξουσίας από το Νάσσερ το 1954…κι η τηλεόραση μένει πίσω… Ως το Γενάρη του 1955 που διαβάζουμε πως αποφασίστηκε ότι η Αλεξάνδρεια θα ήταν η πρώτη πόλη της αιγυπτιακής δημοκρατίας που θα εγκαθίστατο σταθμός τηλεόρασης και για το σκοπό αυτό παραλήφθηκε η έπαυλη Μάλεκ Μπερ Τουσούν… Ακολουθεί και πάλι τηλεοπτική σιωπή, αφού το 1956 έχουμε την Κρίση του Σουέζ και το 1958 τη δημιουργία της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας.

          Και φτάνουμε στα τέλη του 1959 οπότε η Αίγυπτος υπογράφει σύμβαση με τη Radio Corporation of Americaγια να παράσχει στη χώρα ένα τηλεοπτικό δίκτυο. Η κατασκευή του Ραδιοτηλεοπτικού Κέντρου στο Κτίριο Μασπέρο ολοκληρώθηκε το 1960 και στις 21 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς έλαβε χώρα η πρώτη εκπομπή της Αιγυπτιακής Τηλεόρασης, η οποία κράτησε 5 ώρες και περιλάμβανε απαγγελία του Κορανίου, ομιλία του Νάσσερ, τον εθνικό ύμνο και σύντομο δελτίο ειδήσεων.

          Κι όσα ακολούθησαν αποτελούν πλέον την ιστορία της αιγυπτιακής τηλεόρασης, σε μια σειρά της οποίας με τίτλο ¨Μαα ελ Αϊλα¨ (Με την Οικογένεια) που προβλήθηκε το 1960 – την πρώτη χρονιά της επίσημης παρουσίας της δηλαδή – σε σκηνοθεσία Αμπάς Κάμελ εμφανιζόταν και ο Αιγυπτιώτης θεατράνθρωπος Γιώργος Ιορδανίδης.

          Έτσι, οι Έλληνες και το 1951 και το 1960 είχαν το προνόμιο να εμφανιστούν στις αιγυπτιακές τηλεοπτικές οθόνες, πλάι στους σκαπανείς της Τηλεόρασης της Αιγύπτου.

Πηγές : ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 15/5/1951, 4/1/1955 – en.wikipedia (2/1/2019)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

Ο ΒΙΛΑΡ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

Ο Βιλάρ και το αλεξανδρινό ¨Belle Vue¨

¨Οι Περιπέτειες του Βιλάρ¨ είναι η παλαιότερη σωζόμενη ελληνική ταινία με υπόθεση, παραγωγής του 1924, γυρισμένη από τον Ούγγρο κινηματογραφιστή Τζόζεφ Χεπ, ο οποίος είχε έρθει στην Ελλάδα για λογαριασμό της Pathé. Σ΄ αυτήν πρωταγωνιστεί ο κωμικός του μιούζικ χωλλ Βιλάρ, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Νίκος Σφακιανάκης, προσκληθείς για τον σκοπό αυτό στην Αθήνα.

Από την άλλη, το ¨Belle Vue¨ στη δεύτερη δεκαετία του 20^ου αιώνα ήταν ένα πολύ όμορφο και μοδάτο αλεξανδρινό ελληνικό κέντρο στο Σταθμό Ραμλίου με διευθυντή τον Γ. Σίμο.

Σ΄ αυτό λοιπόν, 10 ολόκληρα χρόνια πριν το γύρισμα της προαναφερθείσας ταινίας, είχε εμφανιστεί μπροστά στο ελληνικό κοινό ο περίφημος Βιλάρ, αφού όπως έχουμε ξαναγράψει η Αίγυπτος των Ελλήνων αποτελούσε μια αξιόλογη ¨πιάτσα¨ για θεατρίνους και γενικότερα για κάθε λογής θεάματα.

Έτσι, στις 6-19/9/1914 υπό τον τίτλο ¨Εις Έλλην κωμικός εις την Μπελβύ¨ διαβάζουμε στον ¨Ταχυδρόμο¨ της Αλεξανδρείας τα εξής χαρακτηριστικά, ως ένα μικρό ντοκουμέντο γεύσης ενός γνήσιου κοσμοπολιτισμού που δυστυχώς σήμερα αποτελεί μια μακρινή ξεθωριασμένη ανάμνηση :

¨Από προχθές φαιδρύνει την πυκνήν πελατείαν της Μπελβύ εις θαυμάσιος Έλλην κωμικός, ο υπό το ψευδώνυμον Βιλάρ, εκτελών ως τέλειος τύπος Γάλλου κομψότατα και ευφυέστατα παρισινά τραγουδάκια.

Ο Έλλην κωμικός διελθών από μικράς ηλικίας τα περισσότερα έτη της ζωής του εν Γαλλία, κατόρθωσε σήμερον να μη αναγνωρίζεται παρά ως Γάλλος καλλιτέχνης και χειροκροτείται καθ΄ εκάστην εσπέραν ενθουσιωδώς εις το πλουσιώτατον ρεπερτουάρ του¨.

Πηγές : ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 6-19/9/1914 – flix.gr (23/5/2016)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΤΟΥ 1944

Σ. Βέμπο και Ζ. Μπριλλάντη

Μπαίνοντας το καλοκαίρι του 1944, και συγκεκριμένα στις 25 Μαΐου, ο θεατράνθρωπος Στέλιος Χριστοφίδης, υπό το ψευδώνυμο ¨Διογένης¨, δημοσίευσε στον αλεξανδρινό ¨Ταχυδρόμο¨ το εξής σατυρικό κείμενο με τίτλο ¨Θεατρικό Κουτσομπολιό¨ :

¨Τώρα με του καλοκαιριού τα κυνικά τα καύματα

οι θίασοι υπόσχονται πως θα μας δείξουν…θαύματα,

με την επιθεώρηση λίγο θα μας δροσίσουν

και με τα καλαμπούρια τους θα μας…κρυολογήσουν.

Νέο θέατρο έχουν φτιάξει η Σοφία και το… σόι της,

εις το ύψος της θαν΄ πάλι, εάν κρίνουμε απ΄ το… μπόι της,

          και του Μίμη Τραϊφόρου του διέφυγε άθελα του

          και μας είπε πως στο σύμπαν θα φορέσει τα…γυαλιά του.

          Μα ο Λώρης σ΄ όλους λέγει με ευγένεια, με το γάντι :

          ¨Αφού έχω τη Ζαζά, η δουλειά θα βγει… μπριλάντι¨.

          Ο Λεμός χαλνά τον κόσμο απ΄ τις πρόβες – σε καλό του –

          κι από τις πολλές φωνές του έχει πρήξει το λαιμό του.

         

          Στο ¨Λυσέ¨ και ¨Μοασσάτ¨ και εις θόρυβο μεγάλο,

          όλο τρέχει ο Σαρολίδης απ΄ το ένα εις το άλλο

          και μ΄ αυτό το τρέξε-τρέξει θάναι πια πολύ συντόμως

          όχι πλέον θεατρώνης, αλλά… μαραθωνοδρόμος.

          Και φωνάζει ο Σαρολίδης : ¨Εγώ όλους θα τσακίσω,        

          και τον ένα και τον άλλο σε λιγάκι θα τους κλείσω,

          γιατί έχω θίασο λαϊκό, σπουδαίο, μερακλήδικο,

          και θα σας πως ένα μυστικό : Είμαι παιδί γουρλίδικο¨.

          Ας μεταφερθούμε λοιπόν στην αλεξανδρινή θεατρική σεζόν της εποχής, κι ας προσπαθήσουμε να δούμε τι θέλει να πει ο ποιητής…

          Κατ΄ αρχήν η Σοφία Βέμπο απέκτησε το θερινό θέατρο ¨Νασιονάλ¨ ή απλά ¨Θέατρο Βέμπο¨ επί της Κορνίς 63, στη στάση Καμπ Σεζάρ, ένα θέατρο εφάμιλλο των μεγαλύτερων αθηναϊκών αδελφών του. Η εναρκτήριος παράσταση του νέου θεάτρου είναι η επιθεώρηση του Μίμη Τραϊφόρου ¨Ζήτω ο Ρωμιός¨, σε μουσική Λεό Ραπίτη και με θίασο αποτελούμενο από τους Αλίκη Βέμπο, Μαίρη Σεργίδου, Νίκο Νεογένη, Γιάννη Ζαφειρόπουλο, Σ. Σταυρίδη, Γ. Νάκο, Π. Χρηστίδη, Μ. Μανωλιτσάκη, Λάμπη Πασχαλίδη, Μ. Βερμάτο, Α. Παπαδημητρίου, Ι Ευλογιάδη, κ.ά. Η παράσταση δε αυτή δόθηκε υπέρ των οικογενειών των επιστράτων Αλεξανδρείας.

          Το καλλιτεχνικό συγκρότημα των Ζαζάς Μπριλλάντη και Νίκου Λώρη εμφανίζεται αρχικά στο θέατρο ¨Μοασσάτ¨ με την επιθεώρηση του Σπ. Μεταξά ¨Φίνο Πράμα¨ και κατόπιν στο θερινό ¨Λούνα-Παρκ¨ με την επιθεώρηση ¨Η Εισβολή¨, με θίασο αποτελούμενο από τους Καίτη Βλαχοπούλου, Κική Πέρση, Κ. Κωνσταντίνου, Γ. Πολίτη, Ν. Λαΐδη, Π. Σταματιάδη, Λ. Λούλη, κ.ά.

          Η Μαίρη Γιατρά-Λεμού ιδρύει δικό της θίασο με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον Αδαμάντιο Λεμό και προετοιμάζονται για το ανέβασμα 23 έργων με αφετηρία την Αλεξάνδρεια και το ¨Λούνα-Παρκ¨, για να ακολουθήσει περιοδεία σε όλη την Αίγυπτο. Στο θίασο συμμετέχουν οι Γ. Πολίτης, Κ. Μάγης, Αλ. Καλογιάνης, Γ. Νικολαΐδης, Κική Πέρση, Λ. Πασχαλίδης, Φ. Πασχαλίδου, Καίτη Βουτσάκη, Γιώργος Ιορδανίδης, Δ. Σταυριδάκης, κ.ά.

          Τέλος, έχουμε τα Ηνωμένα Θέατρα ¨Γαλλικού Λυκείου¨ στο σταθμό Λουτρών Σάτμπυ στο Ράμλι και ¨Μοασσάτ¨ με θεατρώνη τον Κίμωνα Σαρολίδη. Τα εγκαίνια του Θεάτρου του ¨Γαλλικού Λυκείου¨ έγιναν με την οπερέτα του Γ. Παπακωνσταντίνου ¨Πως γλεντούν οι γέροι¨, με πρωταγωνιστή τον Κ. Κωνσταντίνου και σουμπρέτα την Καίτη Βουτσάκη.

          Ο επίλογος του σατυρικού κειμένου του ¨Διογένη¨ που ως δήθεν μυστικό αναφέρει τον Σαρολίδη ως ¨παιδί γουρλίδικο¨ έχει να κάνει με το πόσο προληπτικός ήταν ο Σαρολίδης, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που κάποτε όταν προσέλαβε ένα μπαλέτο και μετά ανακάλυψε πως αποτελούταν από 13 χορεύτριες, έδιωξε τη μία…

          Έτσι κυλούσε λοιπόν ο θεατρικός χρόνος στην Αλεξάνδρεια του τότε, με τους Αιγυπτιώτες να έχουν πλείστες και αξιοσημείωτες θεατρικές επιλογές, ενώ πολλοί συμπολίτες τους συμμετείχαν – κυρίως ως ερασιτέχνες – στα θεατρικά σχήματα, όπως οι Καίτη Βουτσάκη, Γιώργος Ιορδανίδης, Λάμπης Πασχαλίδης, Νίκος Νεογένης, Κική Πέρση, Κώστα Μάγης, κ.ά.

Κι από του Σαρολίδη της πρόληψης την άρνηση

έχει στην Αλεξάνδρεια απομείνει μονάχα η ανάμνηση,

μα κι αν ο ονειρικός ο θίασος του ποιητή έχει περάσει

κανείς από τους ηθοποιούς δε λέει να γεράσει…

Πηγές : ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 30/4/1944, 6/5/1944, 23/5/1944, 26/5/1944, 27/5/1944, 28/5/1944, 13/6/1944 – lemostheater.org(17/6/2018)

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ